Νοέμβριος: Ο μήνας της ανδρικής πρόληψης

Ο Νοέμβριος, ο μήνας του παγκόσμιου κινήματος Movember (από τον συνδυασμό των λέξεων μουστάκι (moustache) και Νοέμβριος (November), αποτελεί μήνα ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και πρόληψης  σοβαρών ανδρικών ασθενειών όπως ο καρκίνος του προστάτη, ο καρκίνος των όρχεων αλλά και η πρόληψη σε θέματα ψυχικής υγείας. 

Το κίνημα ξεκίνησε το 2003 στην Αυστραλία και κάθε χρόνο μας θυμίζει ότι η πρόληψη για την καταπολέμηση του καρκίνου αφορά και τους άνδρες και τους ενθαρρύνει να πραγματοποιούν τις απαραίτητες εξετάσεις ( επίσκεψη στον ουρολόγο, PSA ,αυτοεξέταση όρχεων, εξέταση προστάτη κλπ) για τον έγκαιρο εντοπισμό του καρκίνου.

Ο καρκίνος του προστάτη είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου στους άνδρες και η δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου από καρκίνο, μετά τον καρκίνο του πνεύμονα. Περισσότεροι από 1,3 εκατομμύρια άνδρες διαγιγνώσκονται με καρκίνο του προστάτη κάθε χρόνο ενώ τα 2/3 των ασθενών είναι κατά τη διάγνωση 47 έως 75 ετών.

Το Movember Foundation εκτός του ότι ενθαρρύνει τους άνδρες για το ετήσιο τσεκ απ και χρησιμοποιεί δωρεές για την προώθηση της έρευνας, τους προτρέπει να υιοθετήσουν και έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, όπως η άσκηση, η καλή διατροφή, ο περιορισμός του καπνίσματος και του αλκοόλ.

Η ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΗ ΕΦΗΒΕΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΣΕΙ ΤΗΝ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ

Υπάρχει κάποιος σύνδεσμος ανάμεσα στην χρονική στιγμή της έναρξης της εφηβείας  και στην ποιότητα του σπέρματος?

Δανοί ερευνητές από το από το  Rigshospitalet και EDMaRC , πιστεύουν πως υπάρχει. Σε μια νέα πρωτοποριακή έρευνα οι επιστήμονες  διαπίστωσαν ότι η ποιότητα του σπέρματος επηρεάζεται από το ΠΟΤΕ οι άνδρες μπήκαν στην εφηβεία τους.

Τι είναι η εφηβεία και πότε αρχίζει;

Η μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση είναι γνωστή ως εφηβεία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου το σώμα υπόκεινται σε  δραστικές αλλαγές που αφορούν την επίτευξη της αναπαραγωγικής ικανότητας. Όταν ξεκινά η εφηβεία οι όρχεις και το πέος αρχίζουν να μεγαλώνουν, το όσχεο γίνεται λεπτότερο και πιο κόκκινο.  Επίσης, ο λάρυγγας διαστέλλεται και οι  φωνητικές χορδές αναπτύσσονται, με αποτέλεσμα η φωνή να γίνεται πιο βαθιά. Άλλες αλλαγές περιλαμβάνουν την τριχοφυΐα, την ανάπτυξη της μυϊκής μάζας, την αύξηση του πλάτους των ώμων.

Όλες αυτές οι αλλαγές ενεργοποιούνται και διέπονται από ορμονικά σήματα. Ωστόσο, η ηλικία κατά την οποία λαμβάνουν χώρα αυτές οι αλλαγές είναι μεταβλητή. Σε γενικές γραμμές,  η έναρξη της εφηβείας  λαμβάνει χώρα μεταξύ 9 και 14 ετών. Αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως επιγενετικές τροποποιήσεις, γενετικές παραλλαγές, περιβαλλοντική επίδραση  και σαφώς ο  τρόπος  ζωής.

Κίνδυνοι της υγείας που σχετίζονται με την χρονική στιγμή της έναρξης της εφηβείας

Υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον για το πώς η χρονική  έναρξη της εφηβείας επηρεάζει το σώμα στην ενήλικη ζωή. Κατά συνέπεια, οι ερευνητές εξέτασαν ένα φάσμα νόσων και προσδιόρισαν συσχετίσεις με την  έναρξη στην εφηβεία. Οι μελέτες έδειξαν ότι η πρώιμη εφηβεία αυξάνει τον κίνδυνο  παχυσαρκίας, της αυξημένης  πίεσης του αίματος ,  μεταβολικές διαταραχές και τύπου 2  διαβήτη  στην ενήλικη ζωή. Η καθυστερημένη έναρξη της εφηβείας  περιλαμβάνει επίσης πολλούς κινδύνους, με συχνά παρατηρούμενα ψυχοκοινωνικά προβλήματα .

Πώς η χρονική στιγμή της έναρξης της εφηβείας επηρεάζει τη γονιμότητα στους ενήλικες

Μέχρι πρόσφατα, έχει σημειωθεί μικρή έρευνα σχετικά με το χρονοδιάγραμμα της εφηβείας και το πώς επηρεάζει τη γονιμότητα κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής. Αυτή η  μελέτη είναι η πρώτη του είδους της. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, συμμετείχαν 1068 Δανοί άνδρες ηλικίας 19 ετών. Οι άνδρες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με την ανάπτυξη της εφηβείας τους. Επίσης, όλοι παρείχαν δείγματα αίματος και σπέρματος και εξετάστηκαν ιατρικά.

Συνοπτικά, αποκάλυψαν ότι οι άνδρες που παρουσίασαν καθυστερημένη ή πρόωρη έναρξη της εφηβείας σε σχέση με τους συνομηλίκους τους είχαν μικρότερους όρχεις και μειωμένη ποιότητα σπέρματος στην  ηλικία των 19. Οι άνδρες που βίωσαν την εφηβεία νωρίτερα, είχαν επίσης υψηλότερο ΔΜΣ, είχαν μικρότερο ύψος  και είτε ήταν καπνιστές ή / και κάπνιζε η μητέρα τους κατά την ενδομήτριο ζωή τους. Η συχνότητα των σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων ήταν επίσης υψηλότερη στους άνδρες  με πρώιμη έναρξη στην εφηβεία σε σύγκριση με εκείνους που μπήκαν στην εφηβεία τους την κατάλληλη χρονική στιγμή.

Τι σημαίνουν αυτά τα ευρήματα  για τους νέους άνδρες;

Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι, αν και η έρευνα στηρίχθηκε σε ένα πολύ καλό αριθμό  συμμετεχόντων υπάρχουν ακόμα  πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τη γονιμότητα. Ως εκ τούτου, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η χρονική στιγμή έναρξης της εφηβείας επηρεάζει γενικά την υγεία. Ωστόσο, πόσο ισχυρή είναι αυτή η επίδραση είναι δύσκολο να αποφασιστεί οριστικά.

Περαιτέρω έρευνα είναι απαραίτητη πριν διατυπωθούν οριστικά  συμπεράσματα σχετικά με τις επιπτώσεις της εφηβείας στην ανδρική γονιμότητα. Επιπλέον, αν η πρώιμη ή η όψιμη εφηβεία είναι επιζήμια για την ποιότητα του σπέρματος, υπάρχουν τρόποι βελτίωσής της , όπως η τακτική άσκηση και η καλή διατροφή.

References

1.    “Kindblom J. et al. (2006).  Pubertal timing is an independent predictor of central adiposity in young adult males: the Gothenburg osteoporosis and obesity determinants study. Diabetes.  v55, Issue 11, (pp. 3047–52).” 

2.    “Hardy R, et al. (2006). Age at puberty and adult blood pressure and body size in a British birth cohort study. Journal of Hypertension. Volume 24, Issue 1 (59-66).” 

3.    “Hulanicka B, et.al. (2007). Relationship between early puberty and the risk of hypertension/overweight at age 50: evidence for a modified Barker hypothesis among Polish youth. Economics and Human Biology, Volume 5, Issue 1, (pp. 48-60).” 

4.    Widen, E. et.al (2012). Pubertal Timing and Growth Influences Cardiometabolic Risk Factors in Adult Males and Females. Diabetes Care. Volume 35, Issue 4, (pp. 850-6).” 

5.    “Prentice, P. et.al. (2013). Pubertal timing and adult obesity and cardiometabolic risk in woman and men: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Obesity. Volume 37, (pp. 1036-43)”. 

6.    “Day, F. et al. (2015). Puberty timing associated with diabetes, cardiovascular disease and also diverse health outcomes in men and women: the UK BioBank Study. Science Report 5. 11208.”. 

7.    “Juul, A. et al. (2016). Self-reported onset of puberty and subsequent semen quality and reproductive hormones in healthy young men, Human Reproduction, doi: 10.1093/humrep/dew122, published online 6 June 2016.” 

 

ΒΑΣΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ- ΠΩΣ ΝΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΤΕΙΤΕ

Έχετε πάρει την απόφαση να μπείτε σε διαδικασία διερεύνησης κάνοντας μια εξέταση που για τους περισσότερους άνδρες δημιουργεί αρκετή αμηχανία. Στην αμηχανία αυτή έρχονται να προστεθούν απορίες για τη διαδικασία αλλά και το άγχος  των αποτελεσμάτων.

Προκειμένου λοιπόν, η εξέταση σπέρματος να πραγματοποιηθεί με σωστό τρόπο και να δώσει αξιόπιστα αποτελέσματα, απαραίτητες είναι οι παρακάτω προϋποθέσεις:

1.    Σεξουαλική αποχή : Με τον όρο σεξουαλική αποχή εννοούμε την αποχή από οποιασδήποτε μορφής εκσπερμάτισης (συνουσία  ή αυνανισμό.) Ιδανικά ο εξεταζόμενος θα πρέπει να απέχει 2-4 ημέρες. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να έχει ολοκληρώσει 48 ώρες σεξουαλικής αποχής και να μην υπερβαίνει τις 5. Το διάστημα αυτό θεωρείται ως ενδεικτικότερο της λειτουργίας του αναπαραγωγικού συστήματος, δίνοντας τον ιδανικότερο σπερματικό όγκο και τον καλύτερο αριθμό κινητών σπερματοζωαρίων. Έτσι, μικρότερο  διάστημα αποχής  (<2 ημέρες)μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερη συγκέντρωση κινητών σπερματοζωαρίων, ενώ μεγαλύτερο διάστημα  (>5 ημέρες) μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων, ΑΛΛΑ μειωμένης ποιότητας ( κινητικότητα και μορφολογία).

2.    Αν είστε άρρωστοι, έχετε πυρετό, ή είχατε πολύ υψηλό πυρετό το τελευταίο τρίμηνο, η εξέταση θα πρέπει να αναβληθεί και να μεταφερθεί αργότερα.

3.    Αποχή από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. 

4.    Φάρμακα που μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα της εξέτασης: Αντιβιοτικά  όπως  η γενταμυκίνη, η σιπροφλοξασίνη, η τετρακυκλίνη, η νιτροφουραντοΐνη, έχει αποδειχθεί να παρεμποδίζουν την παραγωγή σπέρματος και την γονιμοποιητική ικανότητα των σπερματοζωαρίων. Επιπλέον φάρμακα, όπως η σιμετιδίνη, η σουλφασαλαζίνη, φαρμακα ορμονικής θεραπείας όπως υψηλές δόσεις κορτικοστεροειδών, ανδρογόνων και αντιανδρογόνων, προγεστερόνης, οιστρογόνων, και LHRH(GnRH)super agonists or antagonists. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δώσουν οι αθλητές στην πρόσληψη αναβολικών στεροειδών, διότι οδηγούν σε μείωση της έκκρισης των γοναδοτροπινών οδηγώντας σε ορχική ατροφία, που συνήθως είναι αναστρέψιμη. Ορισμένα φάρμακα χημειοθεραπείας μπορεί να οδηγήσουν σε μη αναστρέψιμη βλάβη, ενώ η κολχικίνη βλάπτει τη σπερματογένεση.

5.   Τρόπος δειγματοληψίας:  Ιδανικά, το δείγμα θα πρέπει να δοθεί στο εργαστήριο. Ο χρόνος μεταφοράς του δείγματος αλλά και η έκθεσή του σε θερμοκρασίες μικρότερες των 37⁰C μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Πριν έρθετε στο εργαστήριο κάντε ένα ντους με χλιαρό νερό. Πριν τη δειγματοληψία, πλύνετε τα χέρια σας με νερό και σαπούνι.  Η λήψη γίνεται με αυνανισμό. Απαγορεύεται η χρήση λιπαντικού ή σάλιου. Είναι πολύ σημαντικό η συλλογή να είναι πλήρης.

6.   Εάν η δειγματοληψία γίνει στο χώρο σας, κλείστε πολύ καλά το καπάκι και γράψτε στον ουροσυλλέκτη  το ονοματεπώνυμό σας, την ημερομηνία και την ώρα που δόθηκε το δείγμα σας. Η μεταφορά του δείγματος στο εργαστήριο θα πρέπει να γίνει μέσα σε μισή ώρα έτσι  ώστε εξωγενής παράγοντες (π.χ.  χαμηλή θερμοκρασία περιβάλλοντος) να μην επηρεάσουν τα αποτελέσματα της ανάλυσης. Κατά τη μεταφορά του το δείγμα θα πρέπει να διατηρείται όσο το δυνατόν πιο κοντά στη θερμοκρασία του σώματος και σε όρθια θέση.

7.  Ζητείστε από τον ειδικό περισσότερες οδηγίες

Ανδρικό αντισυλληπτικό: Η επιστήμη κάνει ένα βήμα μπροστά

Από το ωάριο στο έμβρυο. Εικόνα από τη σελίδα WebM

Την εβδομάδα που πέρασε, Ιάπωνες ερευνητές δήλωσαν πως είμαστε πολύ κοντά στην ανάπτυξη αντισυλληπτικού για άνδρες.  Χρησιμοποιώντας δύο φάρμακα που κυκλοφορούν ήδη στο εμπόριο, προκάλεσαν στειρότητα σε αρσενικά ποντίκια. Μία εβδομάδα μετά, απομακρύνοντας τα φάρμακα, τα ποντίκια ανέκτησαν τη  γονιμότητά τους.

Ενώ τα γυναικεία αντισυλληπτικά είναι διαθέσιμα από το 1960, για τους άνδρες το μόνο διαθέσιμο είναι το προφυλακτικό. Έτσι τα αποτελέσματα αυτά  μπορεί να αποτελέσουν ένα  μεγάλο βήμα προς την πολυπόθητη ισότητα των δύο φύλων. “Είναι σημαντικό να αναπτυχθούν ανδρικά αντισυλληπτικά, όχι μόνο για να δώσει στους ανθρώπους τον έλεγχο επί της δικής τους  γονιμότητας, αλλά και για την καλύτερη ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών”, έγραψε στα Why Files  o επικεφαλής της μελέτης,  Masahito Ikawa, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οσάκα.

“Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, σχεδόν το 50 τοις εκατό των κυήσεων είναι απρογραμμάτιστες”, πρόσθεσε. "Τα γυναικεία αντισυλληπτικά βασίζονται στον ορμονικό κύκλο των γυναικών, αλλά για τους άνδρες η λύση αυτή δεν λειτουργεί πραγματικά."

Και τα δύο φάρμακα – η κυκλοσπορίνη Α και το FK506 - είναι ανοσοκατασταλτικά, που χρησιμοποιούνται για να καταστείλουν πιθανή  απόρριψη οργάνων από τον οργανισμό κατά τη διαδικασία της μεταμόσχευσης οργάνων. Λειτουργούν αναστέλλοντας την δράση της πρωτεΐνης καλσινευρίνης (calcineurin), η οποία ενεργοποιεί τα Τ-λεμφοκύτταρα  του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η καλσινευρίνη διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση του σπέρματος μέσα στην επιδιδυμίδα. Ο Ikawa και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι τα δύο παραπάνω φάρμακα που δοκιμάζονται στη μελέτη εμποδίζουν την ωρίμανση των σπερματοζωαρίων. Με την παρουσία των φαρμάκων, τα σπερματοζωάρια δεν ωριμάζουν φυσιολογικά, καθιστώντας το μαστίγιο (ή ουρά) που  κανονικά ωθεί το σπερματοζωάριο  να γονιμοποιήσει το ωάριο ασυνήθιστα δύσκαμπτο. Ως αποτέλεσμα, τα φάρμακα μειώνουν την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. “Η δοσολογία είναι αρκετή για να επηρεάσει την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων και επομένως να αναστείλει προσωρινά τη γονιμότητα, αλλά δεν είναι αρκετή για να οδηγήσει σε ανδρική στειρότητα”, δηλώνει ο Ikawa. Ωστόσο, στις δοκιμές όπου χορηγήθηκαν πολύ υψηλές δόσεις στα τρωκτικά, παρατηρήθηκε δραστική μείωση της γονιμότητας.

Στο ενδιάμεσο τμήμα της ουράς των σπερματοζωαρίων περιέχονται τα μιτοχόνδρια τα οποία είναι υπεύθυνα για την κίνηση των σπερματοζωαρίων. Όταν αναστέλλεται η δράση της καλσινευρίνης, το ενδιάμεσο τμήμα γίνεται δύσκαμπτο και αποκτά μορφή γάντζου (δεξιά). Εικόνα: Miyata et al, Science, 2 October 2015
 

Ποιος είναι ο μηχανισμός δράσης;

Το κλειδί είναι η μείωση της κινητικότητας. Αν και δεν παρεμποδίζεται η παραγωγή των σπερματοζωαρίων, τα φάρμακα επηρεάζουν τη διαδικασία ωρίμανσης που συμβαίνει στην επιδιδυμίδα, αμέσως μετά την παραγωγή τους στους όρχεις. Ως αποτέλεσμα, το μαστίγιο γίνεται  τόσο δύσκαμπτο, στερώντας του τη δυνατότητα να περάσει τη διάφανη ζώνη του ωαρίου και να το γονιμοποιήσει.

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τα ποντίκια διότι το αναπαραγωγικό τους σύστημα έχει πολλές ομοιότητες με αυτό του ανθρώπου. Ωστόσο τα φάρμακα αυτά,  λόγω  της ανοσοκαταστολής που προκαλούν, είναι σαφές ότι δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν απευθείας στον άνθρωπο.

Φυσιολογικά, η καλσινευρίνη του σπέρματος  ενισχύει την ευκαμψία της ουράς του σπερματοζωαρίου (αριστερά). Κατά την επίδραση με κυκλοσπορίνη Α (CsA) και FK506 η δράση της καλσινευρίνης αναστέλλεται και η ουρά του σπερματοζωαρίου γίνεται δύσκαμπτη με αποτέλεσμα μη μπορεί να κινηθεί αποτελεσματικά ώστε να γονιμοποιήσει το ωάριο (δεξιά). Graphic: The Why Files, adapted from Miyata et al, Science, 2 October 2015

Γιατί έχει τόση σημασία αυτή η μελέτη

Η απουσία ανδρικών αντισυλληπτικών έχει τόσο φυσιολογικούς όσο και κοινωνικούς λόγους εξηγεί ο Ikawa : “ Η ανάπτυξη των αντισυλληπτικών είναι εμφανώς δύσκολη - είναι η μόνη μορφή φαρμακευτικής αγωγής που δίνεται σε ένα εντελώς υγιές άτομο ... έτσι ο αριθμός των παρενεργειών πρέπει να είναι εξαιρετικά χαμηλός , πολύ χαμηλότερος από ό, τι είναι κοινά αποδεκτό για οποιαδήποτε άλλη φαρμακευτική αγωγή”.

Οι άνδρες της αναπαραγωγικής ηλικίας παράγουν εκατομμύρια σπερματοζωαρίων, ενώ οι γυναίκες απελευθερώνουν ένα ωάριο κάθε μήνα, έγραψε. “Το γεγονός αυτό καθιστά τον στόχο πολύ πιο δύσκολο, και είναι επίσης ο λόγος γιατί η έρευνα στοχεύει στην ωρίμανση των σπερματοζωαρίων, πριν την απελευθέρωσή τους, όπως φαίνεται στη μελέτη μας.”

“Ένας άλλος παράγοντας είναι ο φόβος ότι ένα ανδρικό αντισυλληπτικό μπορεί να προκαλέσει μόνιμη στειρότητα.  Ακόμα κι αν ο στόχος είναι να  αποφευχθεί πλήρως αυτός ο κίνδυνος ώστε τα ανδρικά αντισυλληπτικά να γίνουν τόσο ασφαλή όσο και τα γυναικεία, δεν ξέρουμε κατά πόσον οι άνδρες θα σταματήσουν να θεωρούν την ιδέα του αντισυλληπτικού «επικίνδυνη» για τη γονιμότητά τους”.

Στόχος των ερευνητών είναι να αναπτύξουν μια φαρμακευτική αγωγή που θα μιμείται τη δράση των CsA και FK506 αλλά δεν θα επηρεάζει την ανοσολογική απόκριση και θα μπορεί να χορηγείται ως  χάπι σε συγκεκριμένη δόση. “Καθώς η κατανόησή μας γύρω από  τους μηχανισμούς αναπαραγωγής αυξάνονται, τόσο θα τελειοποιούνται και οι μέθοδοι ελέγχου της γυναικείας αλλά και ανδρικής γονιμότητας”  αναφέρει ο Ikawa.

Haruhiko Miyata et. al (2015) Sperm calcineurin inhibition prevents mouse fertility with implications for male contraceptive, Science DOI: 10.1126/science.aad0836

Η μικρού βαθμού κιρσοκήλη μπορεί να αλλάξει κατά πολύ την ποιότητα του σπέρματος

 Ακόμη και μια μικρού βαθμού κιρσοκήλη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα του σπέρματος και τη γονιμότητα σε ένα κατά τα άλλα υγιές νεαρό άνδρα, σύμφωνα με μιαν νέα μελέτη που βασίστηκε σε ένα πληθυσμό άνω των 7.000 νεοσύλλεκτων του στρατού σε έξι ευρωπαϊκές χώρες.

“Αυτή η μελέτη επιβεβαιώνει ότι η κιρσοκήλη είναι ένα κοινό τυχαίο εύρημα και ότι  συσχετίζεται με τη  μειωμένη ποιότητα του σπέρματος, ακόμη και σε νεαρούς άνδρες οι οποίοι είναι κατά τα άλλα υγιείς και ως επί το πλείστον ασυμπτωματικοί,” είπε ο επικεφαλής συγγραφέας Ulla Nordström Jensen, MD, PhD, από το Νοσοκομείο Roskilde της Δανίας. “Υπάρχει  σημαντικός κίνδυνος να μειωθεί η ποιότητα του σπέρματος, ακόμη και σε άνδρες με ηπιότερο βαθμό κιρσοκήλης που δεν γνώριζαν δηλαδή ότι υπήρχε”, ανέφερε στη Medscape Medical News. 

  “Αλλά δεν υπάρχει ακόμη σαφής εικόνα για το τι πρέπει να κάνετε όταν βρεθεί  κιρσοκήλη", ομολόγησε  στo συνέδριο της Ευρωπαϊκής  Ένωσης Ουρολογίας  που πραγματοποιήθηκε στο Μόναχο για το 2016.

"Θα πρέπει να χειρουργηθούν; Η μελέτη δεν απαντάει σε αυτό ερώτημα, δυστυχώς", είπε. Ωστόσο, "δεν είναι εφικτό να χειρουργηθούν όλοι άνδρες με κιρσοκήλη και μειωμένη ποιότητα  σπέρματος. Αν η συχνότητα εμφάνισης της κιρσοκήλης είναι 15% και το ήμισυ αυτών των ανδρών έχουν μειωμένη ποιότητα σπέρματος, είναι πάρα πολλοί για να χειρουργηθούν όλοι."

Ο Δρ Joensen και οι συνεργάτες του αξιολόγησαν 7067 άνδρες από τη Δανία, την Εσθονία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, τη Λετονία και τη Λιθουανία. Η μέση ηλικία στην ομάδα μελέτης ήταν 19 ετών. Μετά την κλινική εξέταση από ιατρό, 1098 από αυτούς τους άνδρες (16%) είχαν διαγνωστεί με κιρσοκήλη , από τους οποίους, 518 με βαθμό 1, 382 με βαθμό 2 και 198 με βαθμό 3. Ο μεγαλύτερος  βαθμός κιρσοκήλης συνδέεται με την χαμηλότερη ποιότητα σπέρματος σύμφωνα με τα κριτήρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας όσον αφορά τη συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων,  την κινητικότητα και τη μορφολογία.

Συγκέντρωση σπερματοζωαρίων και κινητικότητα

Στην πραγματικότητα, ο αριθμός των σπερματοζωαρίων ήταν σημαντικά χαμηλότερος στους άνδρες με κιρσοκήλη βαθμού 3 σε σχέση με τους άνδρες χωρίς κιρσοκήλη (28 vs 51 εκατομμύρια / mL? P <0,0005), ελέγχοντας για κρυψορχία, τις ημέρες αποχής, το δείκτη μάζας σώματος, το κάπνισμα, και την κατανάλωση αλκοόλ. Το ίδιο μοτίβο παρατηρήθηκε για τα ποσοστά των φυσιολογικών μορφών (5% έναντι 8%? P <0,0005) και της προοδευτικής κινητικότητας (55% έναντι 59%? P = 0,031). Ακόμη και οι άνδρες με κιρσοκήλη βαθμού 1 είχαν χαμηλότερο αριθμό σπερματοζωαρίων περίπου 20%  από τους άνδρες χωρίς την πάθηση.

"Πολλοί από τους άνδρες με κιρσοκήλη - περίπου το 55% - είχαν τέτοια ποιότητα  σπέρματος η οποία έδειχνε να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος  αργοπορημένης εγκυμοσύνης ή ακόμα και κίνδυνος στειρότητας," αναφέρει ο Δρ Joensen.

Από την άποψη των αναπαραγωγικών ορμονών, η  κιρσοκήλη συσχετίστηκε με υψηλότερα επίπεδα ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH) και ωχρινοτρόπου ορμόνης(LH) και χαμηλότερα επίπεδα ινχιμπίνης, "που σημαίνει ότι υπάρχει μια τάση για τη φτωχότερη  λειτουργία των κυττάρων Leydig που παράγουν τεστοστερόνη", είπε στην Medscape Medical News .

"Εάν αυτό είναι κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεπάρκεια της τεστοστερόνης αργότερα δεν μπορούμε να το ξέρουμε," εξήγησε. “Αν υποθέσουμε ότι κιρσοκήλη είναι μια προοδευτική βλάβη, δεν ξέρουμε εάν η συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων τους σε 10 με 20 χρόνια θα είναι ακόμη χειρότερη”.

Λειτουργία των όρχεων

Μια πρόσφατη μελέτη από τη Δυτική Αυστραλία έδειξε ότι ακόμη και μια μικρού βαθμού κιρσοκήλη μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία των όρχεων (Hum Reprod 2015? 30:. 2713-2724).

Η μελέτη "έδειξε ότι το μέγεθος των όρχεων ήταν μικρότερο του φυσιολογικού, η παραγωγή σπέρματος μειωμένη και η έκκριση ανασταλτίνης  σε χαμηλά επίπεδα," δήλωσε ο Roger Hart, MD, καθηγητής της αναπαραγωγικής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας στο Crawley, ο οποίος ήταν ένας από τους Αυστραλιανούς ερευνητές.

"Ως εκ τούτου, η παρουσία της κιρσοκήλης είναι μια αιτία ανδρικής υπογονιμότητας. Ωστόσο, πολλοί άνδρες με κιρσοκήλη  έχουν φυσιολογική γονιμότητα, και κατά συνέπεια δεν θεωρούμε ότι  όλοι οι άνδρες με κιρσοκήλη θα πρέπει να θεωρούνται υποψήφιοι για  χειρουργική επέμβαση”, είπε στην  Medscape Medical News.

Ο Δρ Joensen  ανέφερε ότι  “οι κλινικοί γιατροί θα πρέπει να γνωρίζουν τη σχέση μεταξύ κιρσοκήλης και λειτουργίας των όρχεων, να ενημερώνουν τον άνθρωπο σχετικά με τους κινδύνους, και να τον συμβουλεύουν για τους απαραίτητους ελέγχους σχετικά με την ποιότητα του σπέρματος. Ωστόσο, την ίδια στιγμή, θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι υπάρχουν πολλοί άνδρες με κιρσοκήλη που είναι γόνιμοι. "

Νέο τεστ διάγνωσης ηπατίτιδας Β και ανδρικής γονιμότητας με λιγότερο από 1$

Οι επιστήμονες ανέπτυξαν μια νέα συσκευή ανάλυσης DNA βασισμένη στο χαρτί που θα μπορούσε γρήγορα και ανέξοδα να αξιολογήσει ποικίλες ασθένειες συμπεριλαμβανομένης της ηπατίτιδας Β και της ανδρικής υπογονιμότητας, οι οποίες επηρεάζουν από κοινού εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Αυτό το τεστ,  που αναφέρθηκε στο περιοδικό της Αμερικανικής Χημικής Εταιρείας, θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε περιοχές ιδιαίτερα χαμηλού εισοδήματος.

Η ανάλυση του DNA έχει γίνει ένα πολύτιμο εργαλείο στην εγκληματολογία, τη γενετική και τη διάγνωση ποικίλων νόσων. Αλλά η διενέργεια τέτοιων αναλύσεων απαιτεί ακριβό εργαστηριακό εξοπλισμό, καθιστώντας την εφαρμογή του απρόσιτη για πολλούς ανθρώπους που ζουν σε χώρες με περιορισμένους πόρους. Η πρόοδος στα νανοϋλικά, ωστόσο, θα μπορούσε να κάνει δυνατή την ανάλυση του γενετικού υλικού με πολύ χαμηλότερο κόστος. Ο David Sinton και οι συνεργάτες του θέλησαν να δουν αν θα μπορούσαν να κατασκευάσουν  μια νέα συσκευή χαρτιού με τέτοια νανοϋλικά για την ανάλυση του DNA χωρίς τη χρήση εγκαταστάσεων υψηλής τεχνολογίας.

Οι ερευνητές έφτιαξαν ένα διαγνωστικό τεστ που βασίζεται στο χαρτί από υλικά που κοστίζουν λιγότερο από $ 1 ανά συσκευή. Μετά από ένα τρέξιμο μόλις 10 λεπτών, η συσκευή θα μπορούσε να ανιχνεύσει τον ιό της ηπατίτιδας Β στον ορό του αίματος σε ένα τέτοιο επίπεδο αρκετά ικανό ώστε να ανιχνεύσει πρώιμα στάδια οξείας λοίμωξης, βοηθώντας έτσι στην πρόληψη της εξάπλωσης της. Θα μπορούσε επίσης να αναλύσει την ακεραιότητα του DNA του σπέρματος – προγνωστικός παράγοντας γονιμότητας - από δείγματα σπέρματος με ακρίβεια παρόμοιας των σύγχρονων κλινικών μεθόδων.

Πηγή

1.    Max M. Gong, Reza Nosrati, Maria C. San Gabriel, Armand Zini, David Sinton. Direct DNA Analysis with Paper-Based Ion Concentration Polarization. Journal of the American Chemical Society, 2015; 151020073906006 DOI:10.1021/jacs.5b08523

Λετροζόλη-μια πολλά υποσχόμενη θεραπεία για την ανδρική υπογονιμότητα

Ένα χάπι λετροζόλης μια φορά την εβδομάδα μπορεί να αποκαταστήσει την γονιμότητα στους παχύσαρκους, υπογόνιμους άνδρες και να επιτρέψει την απόκτηση απογόνων σύμφωνα με μια νέα μελέτη από τον Καναδά.

"Πρόκειται για την πρώτη επίσημη  αναφορά επιτυχούς εγκυμοσύνης έπειτα από τη χορήγηση μικρής δόσης λετροζόλης σε παχύσαρκους υπογόνιμους άνδρες», δήλωσε η επικεφαλής ερευνητής της μελέτης, Lena Salgado, MD, ενδοκρινολόγος του Πανεπιστημιακού νοσοκομείου l’Université de Montréal .

Η λετροζόλη είναι εγκεκριμένη από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ως θετικός υποδοχέας οιστρογόνων, και χρησιμοποιείται και σε υπογόνιμες γυναίκες για την πρόκληση ωορρηξίας.

Ορισμένες πρόσφατα δημοσιευμένες μελέτες απέδειξαν ότι στους άνδρες που εμφανίζουν παχυσαρκία σχετιζόμενη με  χαμηλά επίπεδα  τεστοστερόνης, η χορήγηση με μικρή δόση  λετροζόλης μπορεί να ομαλοποιήσει τα επίπεδα της τεστοστερόνης.

Οι ιατροί θεωρούν ότι η παχυσαρκία μπορεί να προκαλέσει υπογονιμότητα στους άνδρες, διότι η περίσσεια λίπους οδηγεί στην παραγωγή περισσότερων οιστρογόνων. Η αρωματάση,  ένα ένζυμο του ανθρώπινου οργανισμού, η οποία βρίσκεται συγκεντρωμένη κυρίως στο λίπος, μετατρέπει τα ανδρογόνα (ανδρικές ορμόνες, όπως η τεστοστερόνη) σε οιστρογόνα. Η λετροζόλη αναστέλλει τη δράση της αρωματάσης.

Η ομάδα της Salgado μελέτησε τους ιατρικούς φακέλους 12 παχύσαρκων ανδρών οι οποίοι αναζητούσαν θεραπεία για την υπογονιμότητα και είχαν διαγνωστεί με υπογοναδοτροφικό υπογοναδισμό που σχετίζονταν με την παχυσαρκία.  Αυτή η ασθένεια συμβαίνει όταν τα σήματα που στέλνει η υπόφυση στους όρχεις για την παραγωγή τεστοστερόνης,  είναι πολύ αδύναμα  για να διεγείρουν τις γονάδες, οδηγώντας επίσης σε ένα  χαμηλό αριθμό σπερματοζωαρίων.

Κατά μέσο όρο, οι άνδρες ήταν υπογόνιμοι για σχεδόν τρία χρόνια. Οι άνδρες ελάμβαναν 2,5 mg λετροζόλης κάθε εβδομάδα από δύο έως 21 μήνες.

Ένας από τους συμμετέχοντες δεν άντεξε την θεραπεία λόγω πονοκεφάλων και του χορηγήθηκε άλλος αναστολέας της αρωματάσης, η αναστροζόλη, αλλά συμπεριελήφθη στην ανάλυση. Ένας άλλος συμμετέχον δεν ανταποκρίθηκε στη θεραπεία με τη  λετροζόλη. Σύμφωνα με τη Salgado, είχε άλλα προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένων του διαβήτη, τα οποία θα μπορούσαν επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα της τεστοστερόνης ή / και την ποιότητα του σπέρματος.

Στους υπόλοιπους 11 ασθενείς, τα επίπεδα τεστοστερόνης αυξήθηκαν σε φυσιολογικά επίπεδα, ενώ τα επίπεδα της οιστραδιόλης, ένα είδος  οιστρογόνων, μειώθηκαν σημαντικά στα περισσότερα άτομα.

Τρία ζευγάρια κατάφεραν να συλλάβουν (ένα εκ των οποίων χρησιμοποίησαν in vitro γονιμοποίηση), και τέσσερις εγκυμοσύνες ακολούθησαν, ανέφερε η Salgado. Δύο εγκυμοσύνες κατέληξαν σε επιτυχείς γεννήσεις,  μία  τερματίστηκε λόγω έκτοπης κύησης (όταν το έμβρυο αναπτύσσεται έξω από τη μήτρα), και μία κατέληξε σε αποβολή.

Η θεραπεία με λετροζόλη είναι λιγότερο δαπανηρή και ευκολότερη από τη συνηθισμένη θεραπεία που περιλαμβάνει ορμονικές ενέσεις ανθρώπινης χοριονικής γοναδοτροπίνης, ή hCG, δηλώνει η Salgado. «Η απαραίτητη δόση στις ενέσεις  για την απόκτηση φυσιολογικών επιπέδων τεστοστερόνης και την παραγωγή σπερματοζωαρίων είναι ανάλογη με το σωματικό βάρος, με αποτέλεσμα στους  παχύσαρκους άνδρες, η δόση να είναι πολύ μεγάλη και το κόστος να γίνεται τεράστιο», είπε. "Η λετροζόλη αποτελεί μια πολύ ελκυστική θεραπεία γονιμότητας για τους άνδρες με υπογοναδισμό που σχετίζεται με την παχυσαρκία." 

ΟΓΚΟΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ -ΤΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΕΡΜΑ?

Τι πληροφορίες μας δίνει ο όγκος του σπέρματος και πώς συσχετίζεται ή όχι με την συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων?

Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας) ένας φυσιολογικός σπερματικός όγκος κυμαίνεται από 1,5-6ml. Δείγματα μεγαλύτερα των 6ml θεωρούνται υπερσπερμικά ενώ δείγματα με όγκο μικρότερο των 1,5ml θεωρούνται υποσπερμικά.  Ένας επαρκής σπερματικός όγκος είναι απαραίτητος για τη μεταφορά των σπερματοζωαρίων μέσα στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η γονιμοποίηση του ωοκυττάρου.

Οι περισσότεροι ασθενείς αφού εκσπερματώσουν ανησυχούν  για τον εάν ο όγκος του σπέρματος που έδωσαν είναι επαρκής, μιας και το έχουν συσχετίσει με την συγκέντρωση των  σπερματοζωαρίων.  Επίσης πολλοί ασθενείς νομίζουν ότι όσο μεγαλύτερο το διάστημα της σεξουαλικής αποχής τόσο το καλύτερο διότι βλέπουν να εκκρίνουν μεγάλο σπερματικό όγκο και άρα( θεωρούν )μεγαλύτερο αριθμό σπερματοζωαρίων.  Για να μπορέσουμε να διασαφηνίσουμε τα παραπάνω θέματα ας απαντήσουμε στις παρακάτω ερωτήσεις.

Ο όγκος του σπέρματος συσχετίζεται με την παρουσία σπερματοζωαρίων?

Ο όγκος , η ποσότητα του σπέρματος, δεν συσχετίζεται με την ύπαρξη η όχι σπερματοζωαρίων λόγω του ότι αυτά περιλαμβάνουν μόλις το 5-10% του συνολικού όγκου του σπέρματος, ενώ το υπόλοιπο 90% αποτελείται από το έκκριμα των βολβοουρηθραίων (~ 1%) αδένων, από το προστατικό υγρό(~30%) και από το έκκριμα των σπερματοδόχων κύστεων (~60%).

Η μεγάλη σεξουαλική αποχή θα μας δώσει μεγαλύτερη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων?

Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας), το διάστημα της σεξουαλικής αποχής που θα πρέπει να μεσολαβεί πριν την ανάλυση του σπέρματος είναι 2-7 ημέρες και εάν θέλουμε να μειώσουμε την μεταβλητότητα των αποτελεσμάτων, τότε 3-5 ημέρες.  Μάλιστα, πρόσφατη έρευνα απέδειξε πώς το διάστημα  των 4-5 ημερών  συσχετίζεται με καλύτερα αποτελέσματα  στον σπερματικό όγκο (1,5-6ml) στη συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων , στην κινητικότητα  καθώς και  στην μορφολογία τους (μειώνει το ποσοστό των ανωμαλιών της ουράς).  Συνεπώς η μεγαλύτερη σεξουαλική αποχή ( μεγαλύτερη των 7 ημερών) δεν θα μας δώσει μεγαλύτερη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων.

Τι πληροφορίες μας δίνει ένας μεγάλος όγκος σπέρματος?

Ένας μεγάλος όγκος (>6ml) μπορεί να οφείλεται σε διάφορα αίτια που σε γενικές γραμμές, αλλά όχι πάντα, φαίνεται να σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμότητα. Έτσι, η υπερσπερμία, προκαλεί μεγάλη αραίωση των σπερματοζωαρίων οδηγώντας σε μια χαμηλή συγκέντρωση και επίσης μπορεί να προκαλέσει την απώλεια των σπερματοζωαρίων από τον κόλπο. Αιτίες ενός μεγάλου σπερματικού όγκου μπορεί να είναι:

• Φλεγμονώδες εξίδρωμα από ένα για παράδειγμα, μολυσμένο προστάτη κατά τη διάρκεια της αντιεξιδρωματικής φάσης της φλεγμονής
• Παρατεταμένη σεξουαλική διέγερση πιθανά συνδυασμένη με μεγάλη περίοδο σεξουαλικής αποχής

 Τι μας δείχνει ένας μικρός όγκος σπέρματος ή και η απουσία εκσπερματώματος?

·       Εκκριτική δυσλειτουργία των αδένων του γεννητικού συστήματος (μόλυνση, αγενεσία των σπερματοδόχων κύστεων)

·       Στρες κατά τη διάρκεια της λήψης του δείγματος

·       Το δείγμα δεν ήταν πλήρεις

·       Μικρή περίοδος σεξουαλικής αποχής

·       Απουσία ή ανεσταλμένη εκσπερμάτιση είτε λόγω πλήρους παλίνδρομης εκσπερμάτισης, είτε λόγω αδυναμίας της εκσπερμάτισης είτε  λόγω ανοργασμίας

·       Υπογοναδισμό

Τι είναι η γλομποζωοσπερμία και πώς αντιμετωπίζεται?

Τι είναι η γλομποζωοσπερμία;

Η γλομποζωοσπερμία είναι μια σπάνια πάθηση (<0,1%) που επηρεάζει μόνο τους άνδρες. Η ολική γλομποζωοσπερμία χαρακτηρίζεται από την παρουσία σπερματοζωαρίων με στρογγυλή κεφαλή και απουσία ακροσώματος σε ένα ποσοστό 100% προκαλώντας στειρότητα. Η μερική γλομποζωοσπερμία, αναφέρεται σε ασθενείς που έχουν 20-60% των σπερματοζωαρίων τους με αυτή την πάθηση.

Τα φυσιολογικά κύτταρα του σπέρματος έχουν οβάλ σχήμα κεφαλής με μια πρόσθια δομή που μοιάζει με πώμα και ονομάζεται ακρόσωμα. Το ακρόσωμα προέρχεται από τα σωμάτια Golgi και περιέχει ένζυμα (ακροσίνη, υαλουρονιδάση) και υποδοχείς απαραίτητους για την αλληλεπίδραση του σπερματοζωαρίου με τη διάφανη ζώνη του ωοκυττάρου,  επιτρέποντας στο σπερματοζωάριο να γονιμοποιήσει το ωάριο. Τα σπερματοζωάρια των ανδρών με γλομποζωοσπερμία, έχουν στρογγυλή κεφαλή χωρίς ακρόσωμα. Η ανωμαλία αυτή, καθιστά αδύνατον τη γονιμοποίηση του ωαρίου μια κατάσταση που αναπόφευκτα οδηγεί σε υπογονιμότητα.

Πόσο συχνό φαινόμενο είναι η γλομποζωοσπερμία;

Η γλομποζωοσπερμία είναι μια σπάνια πάθηση που εκτιμάται ότι επηρεάζει 1 στους 65.000 άνδρες. Είναι πιο συχνή στη Βόρεια Αφρική, όπου αντιπροσωπεύει περίπου 1 στις 100 περιπτώσεις ανδρικής υπογονιμότητας.

Ποια  γονίδια συσχετίζονται με την γλομποζωοσπερμία;

Πρόσφατη έρευνα έδειξε πως η πάθηση αυτή  οφείλεται κυρίως σε  μεταλλάξεις στο γονίδιο DPY19L2, μεταλλάξεις οι οποίες  βρίσκονται στο 70 τοις εκατό περίπου των ανδρών με αυτή την ανωμαλία . Μεταλλάξεις σε άλλα γονίδια ενδέχεται επίσης να προκαλούν γλομποζωοσπερμία.

Το γονίδιο DPY19L2 παρέχει οδηγίες για την έκφραση μιας πρωτεΐνης που βρίσκεται στα αναπτυσσόμενα σπερματοκύτταρα. Η πρωτεΐνη DPY19L2 εμπλέκεται στην ανάπτυξη του ακροσώματος και στην επιμύκηνση της κεφαλής των σπερματοζωαρίων,  διεργασίες απαραίτητες για την ωρίμανση του σπερματικού κυττάρου. Μεταλλάξεις στο DPY19L2 γονίδιο οδηγεί σε απώλεια της λειτουργικής πρωτεΐνης DPY19L2. Ως αποτέλεσμα, τα σπερματοζωάρια δεν έχουν ακρόσωμα και δεν επιμηκύνονται σωστά. Χωρίς ακρόσωμα, τα μη φυσιολογικά αυτά σπερματοζωάρια δεν είναι σε θέση να περάσουν μέσα από την εξωτερική μεμβράνη του ωαρίου για να το γονιμοποιήσουν, οδηγώντας σε υπογονιμότητα.

Πώς κληρονομούν οι άνθρωποι την γλομποζωοσπερμία;

Η κατάσταση αυτή κληρονομείται με αυτοσωμικό υπολειπόμενο τρόπο, πράγμα που σημαίνει ότι για να έχει ένα άτομο αυτή την πάθηση, θα πρέπει να έχει και τα δύο αντίγραφα του γονιδίου με μετάλλαξη σε κάθε του κύτταρο, και  οι γονείς ενός τέτοιου ατόμου  να φέρουν από ένα αντίγραφο του μεταλλαγμένου γονιδίου, χωρίς αυτοί τυπικά να παρουσιάζουν συμπτώματα της πάθησης.
Θεραπεία

Η ICSI αποτελεί μια θεραπευτική επιλογή για  τους ασθενείς με ολική γλομποζωοσπερμία , αν και με χαμηλά ποσοστά γονιμοποίησης. Για τους ασθενείς με μερική γλομποζωοσπερμία πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι  η ICSI  αποτελεί μια αποτελεσματική θεραπεία. Τα ποσοστά γονιμοποίησης μάλιστα, δεν διέφεραν από εκείνα του γενικού πληθυσμού που είχαν επιλέξει την ICSI ως μέθοδο θεραπείας.

Καφές: σύμμαχος ή εχθρός;

Πολλά έχουν αναφερθεί για τις ιδιότητες του καφέ. Άλλοτε αντιοξειδωτικός και ωφέλιμος και άλλοτε βλαβερός για την υγεία. Τι ισχύει όμως στο πεδίο της ανδρικής γονιμότητας? Κατά πόσο ο καφές επηρεάζει τη γονιμότητα των ανδρών?

Έρευνα από το Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης έδειξε ότι οι άνδρες που έπιναν δύο ή περισσότερα φλιτζάνια δυνατού καφέ την ημέρα είχαν μόνο μία στις πέντε πιθανότητες να βιώσουν την πατρότητα  με τη διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Σύμφωνα με αυτή τη μελέτη, η υπερβολική κατανάλωση καφέ μπορεί να μειώσει δραστικά την ικανότητα ενός ανθρώπου να τεκνοποιήσει.

Οι ερευνητές, πιστεύουν ότι η καφεΐνη μπορεί να βλάψει το σπέρμα σε μοριακό επίπεδο. Ένας μικρός εσπρέσο περιέχει περίπου 100 mg καφεΐνης. Όπως προέκυψε από τη μελέτη, οι άνδρες που έπιναν 265 mg καφεΐνης ή περισσότερο είχαν και τις μικρότερες πιθανότητες να γίνουν πατεράδες. Ωστόσο, για εκείνους που έπιναν λιγότερο από ένα φλιτζάνι, η πιθανότητα να αποκτήσουν παιδί ανέβαινε σχεδόν 52 τοις εκατό!

Από την άλλη, σύμφωνα με τη μελέτη,  η με μέτρο κατανάλωση αλκοόλ φάνηκε να βελτιώνει τη γονιμότητά τους. Συγκεκριμένα οι άνδρες που κατανάλωναν τουλάχιστον 22 γραμμάρια αλκοόλ την ημέρα (περί τις τρεις μονάδες) είχαν περισσότερες από διπλάσιες πιθανότητες να αποκτήσουν παιδιά με εξωσωματική γονιμοποίηση σε σύγκριση με εκείνους που απείχαν. Ποια μπορεί να είναι η εξήγηση για αυτή τη σύνδεση; Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι μέτριες ποσότητες αλκοόλ μειώνουν τα επίπεδα στρες και βοηθούν στη σύλληψη.

Προκειμένου να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους οι ειδικοί μελέτησαν 105 άνδρες με μέση ηλικία 37 ετών των οποίων οι σύντροφοι υποβλήθηκαν σε IVF στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης μεταξύ του 2007 και του 2013.

Ο  επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης μαιευτήρας-γυναικολόγος δρ Ανάτ Κάρμον ανέφερε ότι «η μεγάλη κατανάλωση καφέ από τους άνδρες φαίνεται να μειώνει τις πιθανότητες επίτευξης εγκυμοσύνης των συντρόφων τους, ενώ αντιθέτως η ήπια κατανάλωση αλκοόλ φαίνεται να αυξάνει τις πιθανότητες σύλληψης».

Σε κάθε περίπτωση ο ειδικός συμβούλευσε τους άνδρες που επιθυμούν να γίνουν γονείς να ακολουθούν έναν  υγιεινό τρόπο ζωής. «Οτιδήποτε είναι καλό για την υγεία της καρδιάς είναι καλό και για τη γονιμότητα» σημείωσε η ειδικός και προσέθεσε: «Έτσι συμβουλεύω τους άνδρες να ασκούνται όσο πιο πολύ μπορούν και να ακολουθούν ισορροπημένη διατροφή».

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι σύμφωνα με τα ευρήματα ούτε η καφεΐνη ούτε το αλκοόλ φάνηκε να επηρεάζουν τον αριθμό των σπερματοζωαρίων, τη μορφολογία ή την κινητικότητά τους. Ωστόσο υπήρχε εμφανής συσχέτιση μεταξύ της κατανάλωσης καφέ ή αλκοόλ και των πιθανοτήτων απόκτησης παιδιού.

Σχολιάζοντας τα νέα ευρήματα ο δρ Αλαν Πάσεϊ, λέκτορας Ανδρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, ανέφερε: «Δεν βλέπω τον λόγο να συμβουλεύσω τα ζευγάρια που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί με εξωσωματική γονιμοποίηση να απέχουν πλήρως από το αλκοόλ. Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ (όχι πάνω από 4 μονάδες, που ισοδυναμεί με 2 ποτήρια μπύρας) μπορεί να είναι επωφελής για τα ζευγάρια που προσπαθούν να συλλάβουν, είτε με φυσικό τρόπο είτε κατά τη διάρκεια μιας υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, επειδή βοηθά στη μείωση του στρες. Σε ό,τι αφορά τη γυναίκα, σε περίπτωση που καταφέρει να μείνει έγκυος, χρειάζεται  κατά το πρώτο τρίμηνο να σταματήσει την κατανάλωση αλκοόλ προκειμένου να διασφαλίσει πως δεν θα βλάψει το έμβρυο που κυοφορεί. Το γεγονός ότι η κατανάλωση καφεΐνης του συντρόφου μπορεί να μειώσει την έκβαση της εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι αρκετά ενδιαφέρον και χρήζει περαιτέρω διερεύνησης ».

Παλαιότερες έρευνες έδειξαν πως η μέτρια/υψηλή κατανάλωση αλκοόλ (>15γρ/ημέρα) συσχετίζεται με μορφολογικά ανώμαλα σπερματοζωάρια. Τα ζευγάρια που περνούν μέσα από αυτές τις διαδικασίες έρχονται αντιμέτωπα με υπερβολικό στρες, και ενώ φαίνεται από τα παραπάνω αποτελέσματα το αλκοόλ να αποτελεί λύση, θα συνιστούσα την εύρεση άλλων αγχολυτικών μεθόδων , μιας και η κατανάλωσή του μπορεί εύκολα να υπερβεί τα επιθυμητά επίπεδα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ελλοχεύει από τη μια ο κίνδυνος του εθισμού και από την άλλη η επιβάρυνση του οργανισμού, και κατ΄επέκταση της γονιμότητας, με έναν επιπλέον  παράγοντα.

  

Συγκεκριμένα  για τα ζευγάρια που αντιμετωπίζουν θέματα υπογονιμότητας, θα συνιστούσα γυμναστική, σωστή διατροφή, χόμπι και οποιαδήποτε δημιουργική δραστηριότητα που δεν επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητά τους.

ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Η ανδρική υπογονιμότητα είναι σε διαρκή άνοδο, κυρίως στις ανεπτυγμένες δυτικές χώρες, όπου ο καθιστικός τρόπος ζωής αποτελεί πλέον συνήθεια

Σύμφωνα με το Fertility Lifeline, η ανδρική στειρότητα οφείλεται κυρίως σε διαταραχές του σπέρματος. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που παίζουν καθοριστικό ρόλο στο εάν ή όχι ένα σπερματοζωάριο μπορεί να γονιμοποιήσει ένα ωάριο. Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες  είναι ο αριθμός των σπερματοζωαρίων, η κινητικότητα, η μορφολογία, η γρήγορη προοδευτική κίνηση και ο όγκος του σπέρματος. Ανεπάρκεια σε οποιονδήποτε από αυτούς τους παράγοντες είναι πιθανό να προκαλέσει ανδρική υπογονιμότητα.

Αν και δεν είναι ευρέως γνωστό,  έρευνες απέδειξαν ότι ο τρόπος ζωής, και κυρίως η καθιστική ζωή έχει επίδραση στη διαδικασία της σπερματογένεσης.   Οι άνδρες που η δουλειά τους τους επιβάλει να κάθονται στην ίδια σταθερή θέση για πολλές ώρες  με περιορισμένη φυσική δραστηριότητα έχουν αυξημένη πιθανότητα να αντιμετωπίσουν προβλήματα γονιμότητας.  Ένα αντίκτυπο που προκύπτει από την καθιστική ζωή είναι η θέρμανση του όσχεου. Και γιατί αυτό είναι τόσος σημαντικό? 

Κατά τη γέννηση ενός μικρού αγοριού, οι όρχεις  έχουν κατέβει στο όσχεο. Αν αυτή η διαδικασία αποτύχει μέχρι την εφηβεία του, πιθανόν να μην συμβεί ποτέ η διαδικασία της σπερματογένεσης. Ποια είναι η εξήγηση σε αυτό το φαινόμενο; Σύμφωνα με τον Richard M Sharpe,  για να επιτευχθεί η διαδικασία της σπερματογένεσης θα πρέπει η θερμοκρασία στους όρχεις να είναι 2-4 βαθμούς Κελσίου χαμηλότερη από τη θερμοκρασία του σώματος. Οπότε, οποιαδήποτε δραστηριότητα αυξάνει τη θερμοκρασία στους όρχεις(καθιστική ζωή, καυτό μπάνιο) έχει αρνητικό αντίκτυπο στην διαδικασία παραγωγής των σπερματοζωαρίων, στην διαδικασία ωρίμανσής τους, αλλά και στην αποθήκευσή τους.

Ο λόγος που η καθιστική ζωή αυξάνει την θερμοκρασία στο όσχεο θα μπορούσε να αποτελεί το γεγονός ότι μειώνεται η κυκλοφορία του αέρα γύρω από αυτό. Ακόμα χειρότερο γίνεται για εκείνους που συνηθίζουν να φορούν στενά εσώρουχα και παντελόνια, για τους οδηγούς μεγάλων αποστάσεων  και για εκείνους που τοποθετούν τους φορητούς υπολογιστές στους μηρούς τους. Οι Bujan et al. (2000) ανέφεραν ότι η θερμοκρασία στο όσχεο  των οδηγών φτάνει  στους 36,2⁰ C - 36,4⁰ C έπειτα από δύο ώρες οδήγησης.  

Αυτό ενισχύει μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε άνδρες στους οποίους μετρούσαν τη θερμοκρασία στο όσχεο σε σχέση με τη θέση και τη δραστηριότητα που είχαν και βρήκαν ότι αφενός η θερμοκρασία στο όσχεο αυξάνονταν με το χρόνο που περνούσαν καθιστοί (Hjollund et. al)και αφετέρου αυτή η άνοδος της θερμοκρασίας οδηγούσε με μικρότερο αριθμό σπερματοζωαρίων (Sharpe 2010).  

Η άνοδος λοιπόν της θερμοκρασίας οδηγεί σε μειωμένο αριθμό σπερματοζωαρίων εξαιτίας της διαταραχής που αυτή προκαλεί στην διαδικασία της σπερματογένεσης και κατά συνέπεια θα οδηγήσει στη  μείωση των sertoli κυττάρων (Auger et al, 1995, p.2 notes). Εκτός από τον αριθμό των σπερματοζωαρίων υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι επηρεάζεται και η ποιότητα των σπερματοζωαρίων.

 Όλες οι παραπάνω μελέτες  έχουν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η δραστηριότητα και η απασχόληση των περισσότερων ανδρών στις δυτικές χώρες επηρεάζουν κατά πολύ την ανδρική γονιμότητα στα Δυτικά αναπτυγμένα έθνη, (Sharpe, 2010, σελ. 1703.)

Αυτές είναι μερικές από τις επιπτώσεις της καθιστικής ζωής στην ανδρική γονιμότητα που ο καθένας θα πρέπει να γνωρίζει, έτσι ώστε να μπορέσει  να αποφύγει. Υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να προστατέψετε τη γονιμότητά σας εάν η εργασία σας σας επιβάλει την καθιστική ζωή, όπως το περπάτημα, να αποφεύγετε να φοράτε στενά παντελόνια, στενά εσώρουχα και πολλά άλλα.

Ramlau-Hansen1 C.H, et al 2006.’Is Smoking a Risk Factor for Decreased Semen Quality? A Cross-Sectional Analysis’ Human Reproduction Vol.22, No.1 pp. 188–196, 2007 doi:10.1093/humrep/del364 Advance Access publication September 11

Sharpe, R. M. 2010, ‘Environmental/lifestyle effects on spermatogenesis’ Phil. Trans. R. Soc. B 2010 365, 1697-1712 doi: 10.1098/rstb.2009.0206 This journal is © 2010 The Royal Society

http://www.fertilitylifelines.com/difficultygettingpregnant/commonreasonsmale.jsp

Hammoud, A. O, Et al, 2006, ‘Obesity and Male Reproductive Potential’ Journal of Andrology, The American Society of Andrology Society publication.

Gook-Sup. S, 2009 ‘Could Sperm Quality Be Affected By Indoor Environment’ 1st International Conference on Sustainable Healthy Buildings, Seoul, Korea

ΟΙ ΕΛΠΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΕ ΜΙΑ ΟΡΜΟΝΗ

Μια πρόσφατα ανακαλυφθείσα ορμόνη την οποία παράγει ο ανθρώπινος οργανισμός μελετάται από τους επιστήμονες ως μια νέα πιθανή θεραπεία για προβλήματα υγείας όπως η υπογονιμότητα και ο διαβήτης.

Επιπλέον οι επιστήμονες θεωρούν, πως θα μπορούσε να κάνει τις θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης ασφαλέστερες για τις γυναίκες που τις ακολουθούν.

Η ορμόνη κισπεπτίνη (kisspeptin) μπορεί να παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη γυναικεία και ανδρική γονιμότητα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ενεργοποιεί την παραγωγή κι απελευθέρωση της εκλυτικής ορμόνης των γοναδοτροπινών(GnRH), η οποία με τη σειρά της ενεργοποιεί την ωοθυλακιοτρόπο ορμόνη (FSH) και τη δημιουργία της ωχρινοτρόπου ορμόνης(LH) από την υπόφυση του εγκεφάλου.

Στις γυναίκες, αυτές οι δύο ορμόνες ενεργοποιούν τις ωοθήκες για την παραγωγή ενός ωαρίου για την ωορρηξία, ενώ στους άντρες, ενεργοποιούν την παραγωγή σπέρματος στους όρχεις.

Η κισπεπτίνη απομονώθηκε για πρώτη φορά το 2003 από Βρετανούς ερευνητές και πήρε το περίεργο όνομά της από το γονίδιο KISS1, το οποίο ρυθμίζει την παραγωγή της. Το γονίδιο αυτό είχε ανακαλυφθεί το 1996 στο Hershey, την πόλη που παράγει τη διάσημη σοκολάτα που ονομάζεται Hershey’s kisses.

Η ορμόνη αυτή παράγεται στον υποθάλαμο και αποτελεί το θέμα αρκετών κλινικών ερευνών σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι πρώτες μελέτες υποδηλώνουν, ότι θα μπορούσε να βοηθήσει κατά των αποβολών, να κάνει τις εξωσωματικές θεραπείες ασφαλέστερες και να θεραπεύσει την καθυστερημένη εφηβεία στα αγόρια.

Παρότι απαιτείται να γίνουν περαιτέρω έρευνες γύρω από τη συγκεκριμένη ορμόνη, τα επίπεδα της κισπεπτίνης στην κυκλοφορία του αίματος είναι γνωστό ότι αυξάνονται φυσικά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Η κισπεπτίνη κατά των αποβολών

Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε πέρισυ από το πανεπιστήμιο Imperial College του Λονδίνου,  η ορμόνη αυτή θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόβλεψη του κινδύνου αποβολής των εγκύων.

Οι ερευνητές πήραν δείγμα αίματος από 993 έγκυες και μέτρησαν τα επίπεδα της κισπεπτίνης στον οργανισμό τους. Όσες γυναίκες απέβαλαν, βρέθηκε ότι είχαν  60% χαμηλότερα επίπεδα της συγκεκριμένης ορμόνης στον οργανισμό τους, συγκριτικά με εκείνες που είχαν μια φυσιολογική, υγιή εγκυμοσύνη.

Η μέτρηση της κισπεπτίνης βρέθηκε να αποτελεί ένα ακριβέστερο δείκτη πρόβλεψης από τα υπάρχοντα τεστ, που μετρούν τα επίπεδα της ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης, μιας ορμόνης που απελευθερώνεται από τον πλακούντα και είναι σημαντική για τη διατήρηση της εγκυμοσύνης.

Η κισπεπτίνη στην IVF

Η κισπεπτίνη θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει τα ζευγάρια που υποβάλλονται σε μεθόδους εξωσωματική γονιμοποίησης IVF (In-Vitro Fertilization). Παρά το γεγονός ότι η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται ευρέως και επιτυχώς για να βοηθήσει τα υπογόνιμα ζευγάρια να συλλάβουν, η εξωσωματική γονιμοποίηση μπορεί να οδηγήσει στο σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών (OHSS), μία δυνητικά απειλητική για τη ζωή κατάσταση.

Ήπιες μορφές του συνδρόμου συμβαίνουν  περίπου σε έναν στους τρεις  κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης, και μέτριες  ή σοβαρές μορφές εμφανίζονται σε έναν στους δέκα κύκλους.

Το πρόβλημα παρουσιάζεται εξαιτίας της χρήσης των ανθρώπινων γοναδοτροπινών .Οι γυναίκες που υποβάλλονται σε θεραπείες εξωσωματικής, κάνουν  ενέσεις της ορμόνης αυτής για τη διέγερση και την παραγωγή ωαρίων. Αλλά μερικές φορές οι ωοθήκες υπεισέρχονται σε υπερδιέγερση, προκαλώντας συμπτώματα όπως πόνος, διάρροια, ναυτία, πονοκέφαλος και εξάψεις. Σε σοβαρές περιπτώσεις, το OHSS μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα νεφρά και μπορεί ακόμη και να αποβεί μοιραίο.

Η κισπεπτίνη ενεργοποιεί την διαδικασία της απελευθέρωσης του ωαρίου από την ωοθήκη και θα μπορούσε να αποτελεί μια ασφαλέστερη επιλογή.

Σε αντίθεση με την ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη, που παραμένει στο αίμα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μετά την ένεση, η κισπεπτίνη διασπάται πιο γρήγορα, μειώνοντας τον κίνδυνο της υπερδιέγερσης.

Πέρυσι, ερευνητές του Imperial College ανέφεραν τα αποτελέσματα από τις πρώτες δοκιμές σε ανθρώπους χρησιμοποιώντας κισπεπτίνη στην εξωσωματική γονιμοποίηση: 12 από τις 53 γυναίκες που έλαβαν τη θεραπεία γέννησαν επιτυχώς.

Ο Dr Simon Fishel, Διευθύνων Σύμβουλος  Γονιμότητας και καθηγητής της ανθρώπινης αναπαραγωγής στο Πανεπιστήμιο του Nottingham, αναφέρει: «η κισπεπτίνη είναι μία από τις πολλές επιλογές που έχουν οι γιατροί εξωσωματικής γονιμοποίησης στο να βοηθήσουν στην ωρίμανση των ωαρίων και στην ωορρηξία, μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο του OHSS. '

  

Η kisspeptin για την ανδρική υπογονιμότητα

Μια πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2015 στο επιστημονικό περιοδικό Archives of Iranian Medicine, έδειξε ότι οι υπογόνιμοι άνδρες είχαν χαμηλότερα επίπεδα κισπεπτίνης από τους γόνιμους άνδρες. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 176 άνδρες ηλικίας 18-50 ετών, από τους οποίους 26 ήταν γόνιμοι και 150 υπογόνιμοι. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή η ορμόνη μπορεί να έχει ρόλο –κλειδί στον έλεγχο των επιπέδων τεστοστερόνης, FSH και LH στους άνδρες. Η μελέτη αυτή προβάλλει ένα σύνδεσμο μεταξύ των επιπέδων κισπεπτίνης και του ανδρικού αναπαραγωγικού άξονα. Το γεγονός ότι η ορμόνη βρέθηκε σε πολύ χαμηλά επίπεδα στους υπογόνιμους άνδρες συγκριτικά με τους γόνιμους, μπορεί να υποδηλώνει ότι η υπογονιμότητα σε αυτούς τους άνδρες πιθανόν να οφείλεται στην ελαττωματική απελευθέρωση αυτής της ορμόνης, αναφέρουν οι ερευνητές, γεγονός που θα μπορούσε να την καταστήσει διαγνωστικό εργαλείο υπογονιμότητας αλλά και θεραπείας. Χρειάζονται περισσότερες μελέτες φυσικά προκειμένου να το επιβεβαιώσουμε, ολοκληρώνουν.

Η kisseptin για την καθυστερημένη εφηβεία

Η ορμόνη μπορεί επίσης να παίζει σημαντικό ρόλο στο χρονοδιάγραμμα της εφηβείας και της αναπαραγωγής. Μια θεωρία είναι ότι ξεκινά τον καταρράκτη της ορμονικής δραστηριότητας που οδηγεί στη σεξουαλική ωρίμανση.

Οι γιατροί ερευνούν τις συνέπειες της χορήγησης της  κισπεπτίνης σε 400 αγόρια και κορίτσια ηλικίας 12 έως 17 με διάγνωση καθυστερημένης εφηβείας. «Η κισπεπτίνη μας δίνει ένα νέο και ασφαλή τρόπο, “στην επιτάχυνση” του αναπαραγωγικού συστήματος »λέει η Dr Channa Jayasena, κλινική λέκτορας στην αναπαραγωγική ενδοκρινολογία και επίτιμος διευθύνων σύμβουλος  των κλινικών μελετών στο Νοσοκομείο Hammersmith, μέρος του Imperial College.

«Αλλά χρειάζεται περισσότερη έρευνα προτού η κισπεπτίνη θεωρηθεί ως θεραπεία στο ΕΣΥ (Εθνικό Σύστημα Υγείας)».

H κισπεπτίνη για το διαβήτη

Η ορμόνη έχει επίσης βρεθεί να δρα σε άλλα μέρη του σώματος. Τα πειράματα σε ζώα δείχνουν ότι η κισπεπτίνη ρυθμίζει την παραγωγή της ινσουλίνης, της ορμόνης που παράγεται από το πάγκρεας, που βοηθά στη μετατροπή των σακχάρων που προσλαμβάνουμε από την τροφή, σε ενέργεια.

Η ελπίδα είναι ότι θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο στη μάχη κατά του διαβήτη, μια πάθηση που στοιχίζει £ 10 δισεκατομμύρια το χρόνο.

Ανθρώπινες μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη για τη σχέση μεταξύ κισπεπτίνης και διαβήτη, με τους επιστήμονες στην Ινδία να συγκρίνουν τα επίπεδα της ορμόνης σε άτομα με και χωρίς διαβήτη.

Οι ερευνητές στο Νοσοκομείο Γάγγη Ganga Care, στο Nagpur, πιστεύουν πως τα επίπεδα της κισπεπτίνης είναι σημαντικά χαμηλά σε όσους έχουν χαμηλά επίπεδα  ινσουλίνης.

Πηγή: Mailonline