ΟΓΚΟΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ -ΤΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΕΡΜΑ?

Τι πληροφορίες μας δίνει ο όγκος του σπέρματος και πώς συσχετίζεται ή όχι με την συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων?

Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας) ένας φυσιολογικός σπερματικός όγκος κυμαίνεται από 1,5-6ml. Δείγματα μεγαλύτερα των 6ml θεωρούνται υπερσπερμικά ενώ δείγματα με όγκο μικρότερο των 1,5ml θεωρούνται υποσπερμικά.  Ένας επαρκής σπερματικός όγκος είναι απαραίτητος για τη μεταφορά των σπερματοζωαρίων μέσα στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η γονιμοποίηση του ωοκυττάρου.

Οι περισσότεροι ασθενείς αφού εκσπερματώσουν ανησυχούν  για τον εάν ο όγκος του σπέρματος που έδωσαν είναι επαρκής, μιας και το έχουν συσχετίσει με την συγκέντρωση των  σπερματοζωαρίων.  Επίσης πολλοί ασθενείς νομίζουν ότι όσο μεγαλύτερο το διάστημα της σεξουαλικής αποχής τόσο το καλύτερο διότι βλέπουν να εκκρίνουν μεγάλο σπερματικό όγκο και άρα( θεωρούν )μεγαλύτερο αριθμό σπερματοζωαρίων.  Για να μπορέσουμε να διασαφηνίσουμε τα παραπάνω θέματα ας απαντήσουμε στις παρακάτω ερωτήσεις.

Ο όγκος του σπέρματος συσχετίζεται με την παρουσία σπερματοζωαρίων?

Ο όγκος , η ποσότητα του σπέρματος, δεν συσχετίζεται με την ύπαρξη η όχι σπερματοζωαρίων λόγω του ότι αυτά περιλαμβάνουν μόλις το 5-10% του συνολικού όγκου του σπέρματος, ενώ το υπόλοιπο 90% αποτελείται από το έκκριμα των βολβοουρηθραίων (~ 1%) αδένων, από το προστατικό υγρό(~30%) και από το έκκριμα των σπερματοδόχων κύστεων (~60%).

Η μεγάλη σεξουαλική αποχή θα μας δώσει μεγαλύτερη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων?

Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας), το διάστημα της σεξουαλικής αποχής που θα πρέπει να μεσολαβεί πριν την ανάλυση του σπέρματος είναι 2-7 ημέρες και εάν θέλουμε να μειώσουμε την μεταβλητότητα των αποτελεσμάτων, τότε 3-5 ημέρες.  Μάλιστα, πρόσφατη έρευνα απέδειξε πώς το διάστημα  των 4-5 ημερών  συσχετίζεται με καλύτερα αποτελέσματα  στον σπερματικό όγκο (1,5-6ml) στη συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων , στην κινητικότητα  καθώς και  στην μορφολογία τους (μειώνει το ποσοστό των ανωμαλιών της ουράς).  Συνεπώς η μεγαλύτερη σεξουαλική αποχή ( μεγαλύτερη των 7 ημερών) δεν θα μας δώσει μεγαλύτερη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων.

Τι πληροφορίες μας δίνει ένας μεγάλος όγκος σπέρματος?

Ένας μεγάλος όγκος (>6ml) μπορεί να οφείλεται σε διάφορα αίτια που σε γενικές γραμμές, αλλά όχι πάντα, φαίνεται να σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμότητα. Έτσι, η υπερσπερμία, προκαλεί μεγάλη αραίωση των σπερματοζωαρίων οδηγώντας σε μια χαμηλή συγκέντρωση και επίσης μπορεί να προκαλέσει την απώλεια των σπερματοζωαρίων από τον κόλπο. Αιτίες ενός μεγάλου σπερματικού όγκου μπορεί να είναι:

• Φλεγμονώδες εξίδρωμα από ένα για παράδειγμα, μολυσμένο προστάτη κατά τη διάρκεια της αντιεξιδρωματικής φάσης της φλεγμονής
• Παρατεταμένη σεξουαλική διέγερση πιθανά συνδυασμένη με μεγάλη περίοδο σεξουαλικής αποχής

 Τι μας δείχνει ένας μικρός όγκος σπέρματος ή και η απουσία εκσπερματώματος?

·       Εκκριτική δυσλειτουργία των αδένων του γεννητικού συστήματος (μόλυνση, αγενεσία των σπερματοδόχων κύστεων)

·       Στρες κατά τη διάρκεια της λήψης του δείγματος

·       Το δείγμα δεν ήταν πλήρεις

·       Μικρή περίοδος σεξουαλικής αποχής

·       Απουσία ή ανεσταλμένη εκσπερμάτιση είτε λόγω πλήρους παλίνδρομης εκσπερμάτισης, είτε λόγω αδυναμίας της εκσπερμάτισης είτε  λόγω ανοργασμίας

·       Υπογοναδισμό

Τι είναι η γλομποζωοσπερμία και πώς αντιμετωπίζεται?

Τι είναι η γλομποζωοσπερμία;

Η γλομποζωοσπερμία είναι μια σπάνια πάθηση (<0,1%) που επηρεάζει μόνο τους άνδρες. Η ολική γλομποζωοσπερμία χαρακτηρίζεται από την παρουσία σπερματοζωαρίων με στρογγυλή κεφαλή και απουσία ακροσώματος σε ένα ποσοστό 100% προκαλώντας στειρότητα. Η μερική γλομποζωοσπερμία, αναφέρεται σε ασθενείς που έχουν 20-60% των σπερματοζωαρίων τους με αυτή την πάθηση.

Τα φυσιολογικά κύτταρα του σπέρματος έχουν οβάλ σχήμα κεφαλής με μια πρόσθια δομή που μοιάζει με πώμα και ονομάζεται ακρόσωμα. Το ακρόσωμα προέρχεται από τα σωμάτια Golgi και περιέχει ένζυμα (ακροσίνη, υαλουρονιδάση) και υποδοχείς απαραίτητους για την αλληλεπίδραση του σπερματοζωαρίου με τη διάφανη ζώνη του ωοκυττάρου,  επιτρέποντας στο σπερματοζωάριο να γονιμοποιήσει το ωάριο. Τα σπερματοζωάρια των ανδρών με γλομποζωοσπερμία, έχουν στρογγυλή κεφαλή χωρίς ακρόσωμα. Η ανωμαλία αυτή, καθιστά αδύνατον τη γονιμοποίηση του ωαρίου μια κατάσταση που αναπόφευκτα οδηγεί σε υπογονιμότητα.

Πόσο συχνό φαινόμενο είναι η γλομποζωοσπερμία;

Η γλομποζωοσπερμία είναι μια σπάνια πάθηση που εκτιμάται ότι επηρεάζει 1 στους 65.000 άνδρες. Είναι πιο συχνή στη Βόρεια Αφρική, όπου αντιπροσωπεύει περίπου 1 στις 100 περιπτώσεις ανδρικής υπογονιμότητας.

Ποια  γονίδια συσχετίζονται με την γλομποζωοσπερμία;

Πρόσφατη έρευνα έδειξε πως η πάθηση αυτή  οφείλεται κυρίως σε  μεταλλάξεις στο γονίδιο DPY19L2, μεταλλάξεις οι οποίες  βρίσκονται στο 70 τοις εκατό περίπου των ανδρών με αυτή την ανωμαλία . Μεταλλάξεις σε άλλα γονίδια ενδέχεται επίσης να προκαλούν γλομποζωοσπερμία.

Το γονίδιο DPY19L2 παρέχει οδηγίες για την έκφραση μιας πρωτεΐνης που βρίσκεται στα αναπτυσσόμενα σπερματοκύτταρα. Η πρωτεΐνη DPY19L2 εμπλέκεται στην ανάπτυξη του ακροσώματος και στην επιμύκηνση της κεφαλής των σπερματοζωαρίων,  διεργασίες απαραίτητες για την ωρίμανση του σπερματικού κυττάρου. Μεταλλάξεις στο DPY19L2 γονίδιο οδηγεί σε απώλεια της λειτουργικής πρωτεΐνης DPY19L2. Ως αποτέλεσμα, τα σπερματοζωάρια δεν έχουν ακρόσωμα και δεν επιμηκύνονται σωστά. Χωρίς ακρόσωμα, τα μη φυσιολογικά αυτά σπερματοζωάρια δεν είναι σε θέση να περάσουν μέσα από την εξωτερική μεμβράνη του ωαρίου για να το γονιμοποιήσουν, οδηγώντας σε υπογονιμότητα.

Πώς κληρονομούν οι άνθρωποι την γλομποζωοσπερμία;

Η κατάσταση αυτή κληρονομείται με αυτοσωμικό υπολειπόμενο τρόπο, πράγμα που σημαίνει ότι για να έχει ένα άτομο αυτή την πάθηση, θα πρέπει να έχει και τα δύο αντίγραφα του γονιδίου με μετάλλαξη σε κάθε του κύτταρο, και  οι γονείς ενός τέτοιου ατόμου  να φέρουν από ένα αντίγραφο του μεταλλαγμένου γονιδίου, χωρίς αυτοί τυπικά να παρουσιάζουν συμπτώματα της πάθησης.
Θεραπεία

Η ICSI αποτελεί μια θεραπευτική επιλογή για  τους ασθενείς με ολική γλομποζωοσπερμία , αν και με χαμηλά ποσοστά γονιμοποίησης. Για τους ασθενείς με μερική γλομποζωοσπερμία πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι  η ICSI  αποτελεί μια αποτελεσματική θεραπεία. Τα ποσοστά γονιμοποίησης μάλιστα, δεν διέφεραν από εκείνα του γενικού πληθυσμού που είχαν επιλέξει την ICSI ως μέθοδο θεραπείας.

Καφές: σύμμαχος ή εχθρός;

Πολλά έχουν αναφερθεί για τις ιδιότητες του καφέ. Άλλοτε αντιοξειδωτικός και ωφέλιμος και άλλοτε βλαβερός για την υγεία. Τι ισχύει όμως στο πεδίο της ανδρικής γονιμότητας? Κατά πόσο ο καφές επηρεάζει τη γονιμότητα των ανδρών?

Έρευνα από το Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης έδειξε ότι οι άνδρες που έπιναν δύο ή περισσότερα φλιτζάνια δυνατού καφέ την ημέρα είχαν μόνο μία στις πέντε πιθανότητες να βιώσουν την πατρότητα  με τη διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Σύμφωνα με αυτή τη μελέτη, η υπερβολική κατανάλωση καφέ μπορεί να μειώσει δραστικά την ικανότητα ενός ανθρώπου να τεκνοποιήσει.

Οι ερευνητές, πιστεύουν ότι η καφεΐνη μπορεί να βλάψει το σπέρμα σε μοριακό επίπεδο. Ένας μικρός εσπρέσο περιέχει περίπου 100 mg καφεΐνης. Όπως προέκυψε από τη μελέτη, οι άνδρες που έπιναν 265 mg καφεΐνης ή περισσότερο είχαν και τις μικρότερες πιθανότητες να γίνουν πατεράδες. Ωστόσο, για εκείνους που έπιναν λιγότερο από ένα φλιτζάνι, η πιθανότητα να αποκτήσουν παιδί ανέβαινε σχεδόν 52 τοις εκατό!

Από την άλλη, σύμφωνα με τη μελέτη,  η με μέτρο κατανάλωση αλκοόλ φάνηκε να βελτιώνει τη γονιμότητά τους. Συγκεκριμένα οι άνδρες που κατανάλωναν τουλάχιστον 22 γραμμάρια αλκοόλ την ημέρα (περί τις τρεις μονάδες) είχαν περισσότερες από διπλάσιες πιθανότητες να αποκτήσουν παιδιά με εξωσωματική γονιμοποίηση σε σύγκριση με εκείνους που απείχαν. Ποια μπορεί να είναι η εξήγηση για αυτή τη σύνδεση; Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι μέτριες ποσότητες αλκοόλ μειώνουν τα επίπεδα στρες και βοηθούν στη σύλληψη.

Προκειμένου να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους οι ειδικοί μελέτησαν 105 άνδρες με μέση ηλικία 37 ετών των οποίων οι σύντροφοι υποβλήθηκαν σε IVF στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης μεταξύ του 2007 και του 2013.

Ο  επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης μαιευτήρας-γυναικολόγος δρ Ανάτ Κάρμον ανέφερε ότι «η μεγάλη κατανάλωση καφέ από τους άνδρες φαίνεται να μειώνει τις πιθανότητες επίτευξης εγκυμοσύνης των συντρόφων τους, ενώ αντιθέτως η ήπια κατανάλωση αλκοόλ φαίνεται να αυξάνει τις πιθανότητες σύλληψης».

Σε κάθε περίπτωση ο ειδικός συμβούλευσε τους άνδρες που επιθυμούν να γίνουν γονείς να ακολουθούν έναν  υγιεινό τρόπο ζωής. «Οτιδήποτε είναι καλό για την υγεία της καρδιάς είναι καλό και για τη γονιμότητα» σημείωσε η ειδικός και προσέθεσε: «Έτσι συμβουλεύω τους άνδρες να ασκούνται όσο πιο πολύ μπορούν και να ακολουθούν ισορροπημένη διατροφή».

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι σύμφωνα με τα ευρήματα ούτε η καφεΐνη ούτε το αλκοόλ φάνηκε να επηρεάζουν τον αριθμό των σπερματοζωαρίων, τη μορφολογία ή την κινητικότητά τους. Ωστόσο υπήρχε εμφανής συσχέτιση μεταξύ της κατανάλωσης καφέ ή αλκοόλ και των πιθανοτήτων απόκτησης παιδιού.

Σχολιάζοντας τα νέα ευρήματα ο δρ Αλαν Πάσεϊ, λέκτορας Ανδρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, ανέφερε: «Δεν βλέπω τον λόγο να συμβουλεύσω τα ζευγάρια που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί με εξωσωματική γονιμοποίηση να απέχουν πλήρως από το αλκοόλ. Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ (όχι πάνω από 4 μονάδες, που ισοδυναμεί με 2 ποτήρια μπύρας) μπορεί να είναι επωφελής για τα ζευγάρια που προσπαθούν να συλλάβουν, είτε με φυσικό τρόπο είτε κατά τη διάρκεια μιας υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, επειδή βοηθά στη μείωση του στρες. Σε ό,τι αφορά τη γυναίκα, σε περίπτωση που καταφέρει να μείνει έγκυος, χρειάζεται  κατά το πρώτο τρίμηνο να σταματήσει την κατανάλωση αλκοόλ προκειμένου να διασφαλίσει πως δεν θα βλάψει το έμβρυο που κυοφορεί. Το γεγονός ότι η κατανάλωση καφεΐνης του συντρόφου μπορεί να μειώσει την έκβαση της εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι αρκετά ενδιαφέρον και χρήζει περαιτέρω διερεύνησης ».

Παλαιότερες έρευνες έδειξαν πως η μέτρια/υψηλή κατανάλωση αλκοόλ (>15γρ/ημέρα) συσχετίζεται με μορφολογικά ανώμαλα σπερματοζωάρια. Τα ζευγάρια που περνούν μέσα από αυτές τις διαδικασίες έρχονται αντιμέτωπα με υπερβολικό στρες, και ενώ φαίνεται από τα παραπάνω αποτελέσματα το αλκοόλ να αποτελεί λύση, θα συνιστούσα την εύρεση άλλων αγχολυτικών μεθόδων , μιας και η κατανάλωσή του μπορεί εύκολα να υπερβεί τα επιθυμητά επίπεδα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ελλοχεύει από τη μια ο κίνδυνος του εθισμού και από την άλλη η επιβάρυνση του οργανισμού, και κατ΄επέκταση της γονιμότητας, με έναν επιπλέον  παράγοντα.

  

Συγκεκριμένα  για τα ζευγάρια που αντιμετωπίζουν θέματα υπογονιμότητας, θα συνιστούσα γυμναστική, σωστή διατροφή, χόμπι και οποιαδήποτε δημιουργική δραστηριότητα που δεν επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητά τους.

ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Η ανδρική υπογονιμότητα είναι σε διαρκή άνοδο, κυρίως στις ανεπτυγμένες δυτικές χώρες, όπου ο καθιστικός τρόπος ζωής αποτελεί πλέον συνήθεια

Σύμφωνα με το Fertility Lifeline, η ανδρική στειρότητα οφείλεται κυρίως σε διαταραχές του σπέρματος. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που παίζουν καθοριστικό ρόλο στο εάν ή όχι ένα σπερματοζωάριο μπορεί να γονιμοποιήσει ένα ωάριο. Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες  είναι ο αριθμός των σπερματοζωαρίων, η κινητικότητα, η μορφολογία, η γρήγορη προοδευτική κίνηση και ο όγκος του σπέρματος. Ανεπάρκεια σε οποιονδήποτε από αυτούς τους παράγοντες είναι πιθανό να προκαλέσει ανδρική υπογονιμότητα.

Αν και δεν είναι ευρέως γνωστό,  έρευνες απέδειξαν ότι ο τρόπος ζωής, και κυρίως η καθιστική ζωή έχει επίδραση στη διαδικασία της σπερματογένεσης.   Οι άνδρες που η δουλειά τους τους επιβάλει να κάθονται στην ίδια σταθερή θέση για πολλές ώρες  με περιορισμένη φυσική δραστηριότητα έχουν αυξημένη πιθανότητα να αντιμετωπίσουν προβλήματα γονιμότητας.  Ένα αντίκτυπο που προκύπτει από την καθιστική ζωή είναι η θέρμανση του όσχεου. Και γιατί αυτό είναι τόσος σημαντικό? 

Κατά τη γέννηση ενός μικρού αγοριού, οι όρχεις  έχουν κατέβει στο όσχεο. Αν αυτή η διαδικασία αποτύχει μέχρι την εφηβεία του, πιθανόν να μην συμβεί ποτέ η διαδικασία της σπερματογένεσης. Ποια είναι η εξήγηση σε αυτό το φαινόμενο; Σύμφωνα με τον Richard M Sharpe,  για να επιτευχθεί η διαδικασία της σπερματογένεσης θα πρέπει η θερμοκρασία στους όρχεις να είναι 2-4 βαθμούς Κελσίου χαμηλότερη από τη θερμοκρασία του σώματος. Οπότε, οποιαδήποτε δραστηριότητα αυξάνει τη θερμοκρασία στους όρχεις(καθιστική ζωή, καυτό μπάνιο) έχει αρνητικό αντίκτυπο στην διαδικασία παραγωγής των σπερματοζωαρίων, στην διαδικασία ωρίμανσής τους, αλλά και στην αποθήκευσή τους.

Ο λόγος που η καθιστική ζωή αυξάνει την θερμοκρασία στο όσχεο θα μπορούσε να αποτελεί το γεγονός ότι μειώνεται η κυκλοφορία του αέρα γύρω από αυτό. Ακόμα χειρότερο γίνεται για εκείνους που συνηθίζουν να φορούν στενά εσώρουχα και παντελόνια, για τους οδηγούς μεγάλων αποστάσεων  και για εκείνους που τοποθετούν τους φορητούς υπολογιστές στους μηρούς τους. Οι Bujan et al. (2000) ανέφεραν ότι η θερμοκρασία στο όσχεο  των οδηγών φτάνει  στους 36,2⁰ C - 36,4⁰ C έπειτα από δύο ώρες οδήγησης.  

Αυτό ενισχύει μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε άνδρες στους οποίους μετρούσαν τη θερμοκρασία στο όσχεο σε σχέση με τη θέση και τη δραστηριότητα που είχαν και βρήκαν ότι αφενός η θερμοκρασία στο όσχεο αυξάνονταν με το χρόνο που περνούσαν καθιστοί (Hjollund et. al)και αφετέρου αυτή η άνοδος της θερμοκρασίας οδηγούσε με μικρότερο αριθμό σπερματοζωαρίων (Sharpe 2010).  

Η άνοδος λοιπόν της θερμοκρασίας οδηγεί σε μειωμένο αριθμό σπερματοζωαρίων εξαιτίας της διαταραχής που αυτή προκαλεί στην διαδικασία της σπερματογένεσης και κατά συνέπεια θα οδηγήσει στη  μείωση των sertoli κυττάρων (Auger et al, 1995, p.2 notes). Εκτός από τον αριθμό των σπερματοζωαρίων υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι επηρεάζεται και η ποιότητα των σπερματοζωαρίων.

 Όλες οι παραπάνω μελέτες  έχουν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η δραστηριότητα και η απασχόληση των περισσότερων ανδρών στις δυτικές χώρες επηρεάζουν κατά πολύ την ανδρική γονιμότητα στα Δυτικά αναπτυγμένα έθνη, (Sharpe, 2010, σελ. 1703.)

Αυτές είναι μερικές από τις επιπτώσεις της καθιστικής ζωής στην ανδρική γονιμότητα που ο καθένας θα πρέπει να γνωρίζει, έτσι ώστε να μπορέσει  να αποφύγει. Υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να προστατέψετε τη γονιμότητά σας εάν η εργασία σας σας επιβάλει την καθιστική ζωή, όπως το περπάτημα, να αποφεύγετε να φοράτε στενά παντελόνια, στενά εσώρουχα και πολλά άλλα.

Ramlau-Hansen1 C.H, et al 2006.’Is Smoking a Risk Factor for Decreased Semen Quality? A Cross-Sectional Analysis’ Human Reproduction Vol.22, No.1 pp. 188–196, 2007 doi:10.1093/humrep/del364 Advance Access publication September 11

Sharpe, R. M. 2010, ‘Environmental/lifestyle effects on spermatogenesis’ Phil. Trans. R. Soc. B 2010 365, 1697-1712 doi: 10.1098/rstb.2009.0206 This journal is © 2010 The Royal Society

http://www.fertilitylifelines.com/difficultygettingpregnant/commonreasonsmale.jsp

Hammoud, A. O, Et al, 2006, ‘Obesity and Male Reproductive Potential’ Journal of Andrology, The American Society of Andrology Society publication.

Gook-Sup. S, 2009 ‘Could Sperm Quality Be Affected By Indoor Environment’ 1st International Conference on Sustainable Healthy Buildings, Seoul, Korea

ΟΙ ΕΛΠΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΕ ΜΙΑ ΟΡΜΟΝΗ

Μια πρόσφατα ανακαλυφθείσα ορμόνη την οποία παράγει ο ανθρώπινος οργανισμός μελετάται από τους επιστήμονες ως μια νέα πιθανή θεραπεία για προβλήματα υγείας όπως η υπογονιμότητα και ο διαβήτης.

Επιπλέον οι επιστήμονες θεωρούν, πως θα μπορούσε να κάνει τις θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης ασφαλέστερες για τις γυναίκες που τις ακολουθούν.

Η ορμόνη κισπεπτίνη (kisspeptin) μπορεί να παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη γυναικεία και ανδρική γονιμότητα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ενεργοποιεί την παραγωγή κι απελευθέρωση της εκλυτικής ορμόνης των γοναδοτροπινών(GnRH), η οποία με τη σειρά της ενεργοποιεί την ωοθυλακιοτρόπο ορμόνη (FSH) και τη δημιουργία της ωχρινοτρόπου ορμόνης(LH) από την υπόφυση του εγκεφάλου.

Στις γυναίκες, αυτές οι δύο ορμόνες ενεργοποιούν τις ωοθήκες για την παραγωγή ενός ωαρίου για την ωορρηξία, ενώ στους άντρες, ενεργοποιούν την παραγωγή σπέρματος στους όρχεις.

Η κισπεπτίνη απομονώθηκε για πρώτη φορά το 2003 από Βρετανούς ερευνητές και πήρε το περίεργο όνομά της από το γονίδιο KISS1, το οποίο ρυθμίζει την παραγωγή της. Το γονίδιο αυτό είχε ανακαλυφθεί το 1996 στο Hershey, την πόλη που παράγει τη διάσημη σοκολάτα που ονομάζεται Hershey’s kisses.

Η ορμόνη αυτή παράγεται στον υποθάλαμο και αποτελεί το θέμα αρκετών κλινικών ερευνών σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι πρώτες μελέτες υποδηλώνουν, ότι θα μπορούσε να βοηθήσει κατά των αποβολών, να κάνει τις εξωσωματικές θεραπείες ασφαλέστερες και να θεραπεύσει την καθυστερημένη εφηβεία στα αγόρια.

Παρότι απαιτείται να γίνουν περαιτέρω έρευνες γύρω από τη συγκεκριμένη ορμόνη, τα επίπεδα της κισπεπτίνης στην κυκλοφορία του αίματος είναι γνωστό ότι αυξάνονται φυσικά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Η κισπεπτίνη κατά των αποβολών

Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε πέρισυ από το πανεπιστήμιο Imperial College του Λονδίνου,  η ορμόνη αυτή θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόβλεψη του κινδύνου αποβολής των εγκύων.

Οι ερευνητές πήραν δείγμα αίματος από 993 έγκυες και μέτρησαν τα επίπεδα της κισπεπτίνης στον οργανισμό τους. Όσες γυναίκες απέβαλαν, βρέθηκε ότι είχαν  60% χαμηλότερα επίπεδα της συγκεκριμένης ορμόνης στον οργανισμό τους, συγκριτικά με εκείνες που είχαν μια φυσιολογική, υγιή εγκυμοσύνη.

Η μέτρηση της κισπεπτίνης βρέθηκε να αποτελεί ένα ακριβέστερο δείκτη πρόβλεψης από τα υπάρχοντα τεστ, που μετρούν τα επίπεδα της ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης, μιας ορμόνης που απελευθερώνεται από τον πλακούντα και είναι σημαντική για τη διατήρηση της εγκυμοσύνης.

Η κισπεπτίνη στην IVF

Η κισπεπτίνη θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει τα ζευγάρια που υποβάλλονται σε μεθόδους εξωσωματική γονιμοποίησης IVF (In-Vitro Fertilization). Παρά το γεγονός ότι η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται ευρέως και επιτυχώς για να βοηθήσει τα υπογόνιμα ζευγάρια να συλλάβουν, η εξωσωματική γονιμοποίηση μπορεί να οδηγήσει στο σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών (OHSS), μία δυνητικά απειλητική για τη ζωή κατάσταση.

Ήπιες μορφές του συνδρόμου συμβαίνουν  περίπου σε έναν στους τρεις  κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης, και μέτριες  ή σοβαρές μορφές εμφανίζονται σε έναν στους δέκα κύκλους.

Το πρόβλημα παρουσιάζεται εξαιτίας της χρήσης των ανθρώπινων γοναδοτροπινών .Οι γυναίκες που υποβάλλονται σε θεραπείες εξωσωματικής, κάνουν  ενέσεις της ορμόνης αυτής για τη διέγερση και την παραγωγή ωαρίων. Αλλά μερικές φορές οι ωοθήκες υπεισέρχονται σε υπερδιέγερση, προκαλώντας συμπτώματα όπως πόνος, διάρροια, ναυτία, πονοκέφαλος και εξάψεις. Σε σοβαρές περιπτώσεις, το OHSS μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα νεφρά και μπορεί ακόμη και να αποβεί μοιραίο.

Η κισπεπτίνη ενεργοποιεί την διαδικασία της απελευθέρωσης του ωαρίου από την ωοθήκη και θα μπορούσε να αποτελεί μια ασφαλέστερη επιλογή.

Σε αντίθεση με την ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη, που παραμένει στο αίμα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μετά την ένεση, η κισπεπτίνη διασπάται πιο γρήγορα, μειώνοντας τον κίνδυνο της υπερδιέγερσης.

Πέρυσι, ερευνητές του Imperial College ανέφεραν τα αποτελέσματα από τις πρώτες δοκιμές σε ανθρώπους χρησιμοποιώντας κισπεπτίνη στην εξωσωματική γονιμοποίηση: 12 από τις 53 γυναίκες που έλαβαν τη θεραπεία γέννησαν επιτυχώς.

Ο Dr Simon Fishel, Διευθύνων Σύμβουλος  Γονιμότητας και καθηγητής της ανθρώπινης αναπαραγωγής στο Πανεπιστήμιο του Nottingham, αναφέρει: «η κισπεπτίνη είναι μία από τις πολλές επιλογές που έχουν οι γιατροί εξωσωματικής γονιμοποίησης στο να βοηθήσουν στην ωρίμανση των ωαρίων και στην ωορρηξία, μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο του OHSS. '

  

Η kisspeptin για την ανδρική υπογονιμότητα

Μια πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2015 στο επιστημονικό περιοδικό Archives of Iranian Medicine, έδειξε ότι οι υπογόνιμοι άνδρες είχαν χαμηλότερα επίπεδα κισπεπτίνης από τους γόνιμους άνδρες. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 176 άνδρες ηλικίας 18-50 ετών, από τους οποίους 26 ήταν γόνιμοι και 150 υπογόνιμοι. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή η ορμόνη μπορεί να έχει ρόλο –κλειδί στον έλεγχο των επιπέδων τεστοστερόνης, FSH και LH στους άνδρες. Η μελέτη αυτή προβάλλει ένα σύνδεσμο μεταξύ των επιπέδων κισπεπτίνης και του ανδρικού αναπαραγωγικού άξονα. Το γεγονός ότι η ορμόνη βρέθηκε σε πολύ χαμηλά επίπεδα στους υπογόνιμους άνδρες συγκριτικά με τους γόνιμους, μπορεί να υποδηλώνει ότι η υπογονιμότητα σε αυτούς τους άνδρες πιθανόν να οφείλεται στην ελαττωματική απελευθέρωση αυτής της ορμόνης, αναφέρουν οι ερευνητές, γεγονός που θα μπορούσε να την καταστήσει διαγνωστικό εργαλείο υπογονιμότητας αλλά και θεραπείας. Χρειάζονται περισσότερες μελέτες φυσικά προκειμένου να το επιβεβαιώσουμε, ολοκληρώνουν.

Η kisseptin για την καθυστερημένη εφηβεία

Η ορμόνη μπορεί επίσης να παίζει σημαντικό ρόλο στο χρονοδιάγραμμα της εφηβείας και της αναπαραγωγής. Μια θεωρία είναι ότι ξεκινά τον καταρράκτη της ορμονικής δραστηριότητας που οδηγεί στη σεξουαλική ωρίμανση.

Οι γιατροί ερευνούν τις συνέπειες της χορήγησης της  κισπεπτίνης σε 400 αγόρια και κορίτσια ηλικίας 12 έως 17 με διάγνωση καθυστερημένης εφηβείας. «Η κισπεπτίνη μας δίνει ένα νέο και ασφαλή τρόπο, “στην επιτάχυνση” του αναπαραγωγικού συστήματος »λέει η Dr Channa Jayasena, κλινική λέκτορας στην αναπαραγωγική ενδοκρινολογία και επίτιμος διευθύνων σύμβουλος  των κλινικών μελετών στο Νοσοκομείο Hammersmith, μέρος του Imperial College.

«Αλλά χρειάζεται περισσότερη έρευνα προτού η κισπεπτίνη θεωρηθεί ως θεραπεία στο ΕΣΥ (Εθνικό Σύστημα Υγείας)».

H κισπεπτίνη για το διαβήτη

Η ορμόνη έχει επίσης βρεθεί να δρα σε άλλα μέρη του σώματος. Τα πειράματα σε ζώα δείχνουν ότι η κισπεπτίνη ρυθμίζει την παραγωγή της ινσουλίνης, της ορμόνης που παράγεται από το πάγκρεας, που βοηθά στη μετατροπή των σακχάρων που προσλαμβάνουμε από την τροφή, σε ενέργεια.

Η ελπίδα είναι ότι θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο στη μάχη κατά του διαβήτη, μια πάθηση που στοιχίζει £ 10 δισεκατομμύρια το χρόνο.

Ανθρώπινες μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη για τη σχέση μεταξύ κισπεπτίνης και διαβήτη, με τους επιστήμονες στην Ινδία να συγκρίνουν τα επίπεδα της ορμόνης σε άτομα με και χωρίς διαβήτη.

Οι ερευνητές στο Νοσοκομείο Γάγγη Ganga Care, στο Nagpur, πιστεύουν πως τα επίπεδα της κισπεπτίνης είναι σημαντικά χαμηλά σε όσους έχουν χαμηλά επίπεδα  ινσουλίνης.

Πηγή: Mailonline

Το αίτιο του αυτισμού μπορεί να βρίσκεται στο σπέρμα

Eρευνητές από το πανεπιστήμιο του John Hopkins εξηγούν ότι μια σειρά μεταβολών στο πατρικό DNA των σπερματοζωαρίων ( γνωστές ως μεθυλιώσεις ) συνδέονται με την εμφάνιση αυτισμού στους απογόνους.

Η μεθυλίωση είναι μια χημική διαδικασία που μπορεί να επηρεάσει την έκφραση των γονιδίων στον οργανισμό μας, απενεργοποιώντας συγκεκριμένα γονίδια. Αυτές οι αλλαγές που είναι γνωστές ως επιγενετικές μεταβολές, μπορεί να οδηγήσουν τόσο σε αρνητικές όσο και σε θετικές αλλαγές στο DNA.

Οι Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), πλήττουν ένα στα 68 παιδιά στις ΗΠΑ και είναι μια ομάδα διαταραχών που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο επικοινωνεί και συσχετίζεται με τους ανθρώπους γύρω του. Αν και μελέτες που έχουν γίνει στο παρελθόν έχουν ενοχοποιήσει κάποια γονίδια, τα περισσότερα αίτια παραμένουν ανεξήγητα. Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν  ότι ο αυτισμός συνήθως κληρονομείται, αφού τείνει να μεταδίδεται μέσα σε μια οικογένεια την οποία πλήττει. Σε αυτή τη μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν τις πιθανές αιτίες του αυτισμού όχι στα ίδια τα γονίδια αλλά στις «επιγενετικές ετικέτες» που βοηθούν στη ρύθμιση της γονιδιακής δραστηριότητας.

 Σε αυτή τη μικρή μελέτη συμμετείχαν 44 άνδρες με τους απογόνους τους, τους  οποίους οι ερευνητές σάρωσαν για επιγενετικές μεταβολές σε 450.000 σημεία στο μόριο του DNA τους. Συνέκριναν τα αποτελέσματα του DNA με το σκορ του τεστ  πρόβλεψης για ΔΑΦ που έκαναν στα  παιδιά τους στο πρώτο έτος της ηλικίας τους, και στη συνέχεια διερεύνησαν για εκείνες τις περιοχές του DNA όπου οι μεταβολές  συνδεόντουσαν με ένα υψηλότερο ή χαμηλότερο κίνδυνο ΔΑΦ.

Οι ερευνητές βρήκαν 193 περιοχές στο DNA του σπέρματος των ανδρών, όπου τα επίπεδα μεθυλίωσης σχετιζόντουσαν στατιστικά με σημαντική αύξηση του κινδύνου εμφάνισης ΔΑΦ.

«Αναρωτηθήκαμε αν μπορούσαμε να μάθουμε τι συμβαίνει προτού διαγνωστεί αυτισμός», δήλωσε ο Andrew Feinberg. «Αν οι επιγενετικές αλλαγές περνούν από τους πατεράδες στα παιδιά, θα πρέπει να μπορούμε να τις εντοπίσουμε στο σπέρμα», πρόσθεσε η καθηγήτρια Daniele Fallin.

Είναι πιο εύκολο να πάρει κανείς δείγμα από το σπέρμα παρά από τα ωάρια μιας γυναίκας, όμως και το σπέρμα είναι πιο ευάλωτο σε περιβαλλοντικές επιρροές που θα μπορούσαν να αλλάξουν τις «επιγενετικές ετικέτες» στο DNA του.

Η ομάδα πρόκειται να συνεχίσει τις έρευνες σε περισσότερες οικογένειες και να υπολογίσει και άλλες παραμέτρους, όπως τα επαγγέλματά τους, καθώς και άλλες περιβαλλοντικές επιδράσεις.

 Επί του παρόντος, δεν υπάρχει γενετική εξέταση για ΔΑΦ και τα αίτια δεν είναι πλήρως κατανοήσιμα καθώς υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις παιδιών με αυτισμό χωρίς οικογενειακό ιστορικό. Η συγκεκριμένη μελέτη προσφέρει στους ερευνητές νέους δρόμους εξερεύνησης και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό International Journal of Epidemiology.

ΕΝΑΣ ΔΙΚΟΣ ΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ-ΠΩΣ ΝΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΕΡΘΩ?

Όταν ένα δικό σας άτομο αντιμετωπίζει  υπογονιμότητα, εύχεστε  να μπορούσατε να του δώσετε μια λύση, να του απαλύνετε τον πόνο, ή  να ελαφρύνετε λίγο την κατάσταση κάνοντας κάποιου είδους αστεία. Τις περισσότερες φορές όμως τα σχόλια που κάνετε μπορεί άθελά σας να τους πληγώσουν.

Για να αποφύγετε τέτοιου είδους αμήχανες καταστάσεις, παραθέτουμε μερικούς απλούς αλλά αποτελεσματικούς τρόπους που πάντα βοηθούν κάποιον που προσπαθεί να αποκτήσει παιδιά.

10 πράγματα που καλό θα ήταν να αποφεύγονται:

1. Μην μειώνετε το πρόβλημα λέγοντας : “ Δεν είναι και τόσο άσχημα τα πράγματα”, “ Μια μέρα θα τα θυμάσαι όλα αυτά και θα γελάς”, “ Υπάρχουν πιο σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος”.
2.  “ Τουλάχιστον μπορείτε να απολαμβάνετε τον ύπνο σας”: Είναι πολύ πιθανόν να μην μπορούν να κοιμηθούν τα βράδια (κυρίως οι γυναίκες) καθώς ονειρεύονται και ελπίζουν για ένα θαύμα. Ακόμα πιο πιθανόν είναι να εύχονται και να ανυπομονούν να έρθουν αυτές οι νύχτες.
3. “Πίστεψέ με, η μητρότητα δεν είναι τόσο εύκολη όσο νομίζεις”: Γνωρίζουν ότι η μητρότητα δεν είναι μόνο χαρές και χαμόγελα, όμως όταν θέλεις κάτι τόσο πολύ, τα αρνητικά δεν μετράνε. Μια γυναίκα που επιθυμεί τη μητρότητα σκέφτεται τα χάδια, τις αγκαλιές, τα παιχνίδια, τα χαμόγελα, τις πρώτες λεξούλες, τη διδασκαλία, τα παραμύθια, τα τραγουδάκια, τις δραστηριότητες, τα ρουχαλάκια, τα παπουτσάκια, τα μαλλάκια, τα μικροσκοπικά χαρακτηριστικά του μωρού-και η λίστα όλο και αυξάνεται. 
4.   Μην είστε αγενής: Σχόλια του τύπου  “Θα σου δανείσω εγώ σπέρμα”,  “ Να προσέξεις μη χρησιμοποιήσουν κάποιου άλλου το σπέρμα” δεν είναι αστεία και μόνο εκνευρισμό μπορούν να προκαλέσουν στους φίλους σας.
5.   Αποφύγετε φράσεις του τύπου: “ Μπορείς να θεωρείς τα δικά μου παιδιά, παιδιά σου”, “Μπορεί να μην είναι η κατάλληλη στιγμή”, “Πόσο καιρό θα προσπαθείτε ακόμα;”, “Αφού έχεις ήδη ένα παιδί, μη στενοχωριέσαι”.
6.   “Είσαι νέα! Έχεις όλο το χρόνο μπροστά σου” : O Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι μια γυναίκα  κάτω των 35 ετών που δεν μπορεί να συλλάβει  έπειτα από ένα χρόνο ελεύθερων επαφών, και μια γυναίκα άνω των 35 ετών που δεν μπορεί να συλλάβει έπειτα από 6 μήνες ελεύθερων επαφών θεωρείται υπογόνιμη.
7.    Μην παραπονιέστε για την εγκυμοσύνη σας: Ίσως το χειρότερο που θα μπορούσατε να κάνετε. Αν θέλετε να παραπονεθείτε για την εγκυμοσύνη σας, μην το κάνετε μπροστά τους . Αν θέλετε, μιλήστε στον άνδρα σας, ή σε άλλες φίλες που έχουν βιώσει την εγκυμοσύνη. Ειδικά μια υπογόνιμη γυναίκα, δεν θέλει να σας ακούσει να παραπονιέστε για πρωινές αδιαθεσίες,  για πόνους στην πλάτη ή για συσπάσεις της μήτρας, γιατί πολύ απλά εκείνη θα έκανε τα πάντα….ΤΑ ΠΑΝΤΑ….για να τα βιώσει όλα αυτά.
8.   “Μπορείς πάντα να υιοθετήσεις”: Θέλει να αποκτήσει το δικό της παιδί-θέλει να νιώσει το μωρό μέσα της. Θέλει να βλέπει την κοιλιά της να μεγαλώνει, να κάνει υπέρηχο και να βλέπει το μωράκι της να μεγαλώνει όλο και πιο πολύ, θέλει να βιώσει τη γέννα. Η υιοθεσία είναι μια εξαιρετική επιλογή, αλλά μην το αναφέρετε εκτός κι αν το αναφέρει εκείνη πρώτα.
9.   Μην τους ρωτάτε αν θυμώνουν ή αν στενοχωριούνται όταν γνωστοί ή φίλοι συλλάβουν παιδί: Δεν θυμώνουν αλλά χαίρονται γι’ αυτούς. Απλώς στενοχωριούνται, μπορεί και να κλάψουν ή να νιώσουν αγανάκτηση για το πότε θα έρθει και η δική τους σειρά. Επίσης ΠΟΤΕ μην ρωτάτε τη φίλη σας εάν είναι έγκυος. Θα σας το πει όταν θα είναι…να είστε σίγουροι γι’αυτό.
10.  Μην ρωτάτε σε ποιον από τους δύο οφείλεται η υπογονιμότητα: Το ότι μοιράστηκαν μαζί σας το πρόβλημά τους, αυτό δεν σημαίνει ότι θα θελήσουν να μοιραστούν  και  λεπτομέρειες.

 10 ωφέλιμα πράγματα που θα μπορούσατε να κάνετε ή να πείτε:

1. Τους στηρίζετε σε όλα τα στάδια της θεραπείας τους : Περνώντας ένα ζευγάρι από θεραπείες γονιμότητας είναι δύσκολο συναισθηματικά, σωματικά και ψυχικά. Υποστηρίξτε τους όταν θα θελήσουν να επαναλάβουν ένα νέο κύκλο διέγερσης, αλλά και όταν θα θελήσουν να κάνουν ένα διάλειμμα.  Όποιος  και εάν είναι ο τρόπος που επιλέγουν να αντιμετωπίσουν την υπογονιμότητά τους, δείξτε τους ότι είστε εκεί και κάντε τους να νιώσουν καλά με τις αποφάσεις τους.
2. Συμβουλέψτε τους ΜΟΝΟ όταν εκείνοι σας το ζητήσουν: Προσπαθήστε να κρατήσετε την άποψή σας για τον εαυτό σας μέχρι εκείνοι να ζητήσουν τη γνώμη σας. Ακόμα και τότε, χρειάζεται να είστε προσεχτικοί με τα λόγια σας και καθόλου πιεστικοί.
3.  Όταν δεν γνωρίζετε τι να τους πείτε, μπορείτε να δοκιμάσετε τις παρακάτω φράσεις: “Λυπάμαι, Τι μπορώ να κάνω για να σε βοηθήσω;” “ Θα ήθελες να μιλήσεις γι αυτό;”  Όποτε θελήσεις θα είμαι εδώ για να σε ακούσω, μακάρι να ήξερα τι θα μπορούσα να κάνω ή να πω για να σε κάνω να νιώσεις καλύτερα”.
4.  Ρωτήστε τους εάν υπάρχει κάτι που θα μπορούσατε να κάνετε: Θα νιώσουν μεγάλη ευγνωμοσύνη που σας έχουν κοντά τους. Πιθανότατα να σας απαντήσουν ότι δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσατε να κάνετε , όμως θα νιώσουν υπέροχα και μόνο που προσφερθήκατε.
5. Ακούστε τους προσεχτικά και προσπαθήστε να τους καταλάβετε: Εάν δεν έχετε περάσει από αυτή την κατάσταση, είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσετε το πώς νιώθουν και το τι βιώνουν. Τις περισσότερες φορές αυτό που χρειάζονται είναι ένα καλό ακροατή.
6.  Κάντε τους να γελάσουν: Το πιο αποτελεσματικό φάρμακο είναι το γέλιο. Βγείτε μαζί τους μια βόλτα και υπενθυμίστε τους ότι η ζωή είναι ωραία. Διασκεδάστε και κάντε τους να γελάσουν και να ξεχαστούν, πάντοτε με λεπτότητα.
7.  Πηγαίνετε μαζί τους σε πολύ δύσκολα ραντεβού: Εάν και εκείνοι το θελήσουν, συνοδεύστε τους σε ιατρικά ραντεβού που είναι δύσκολα για εκείνους. Είτε αυτό σημαίνει να κάθεστε στο χώρο υποδοχής είτε να είστε μαζί τους και να τους κρατάτε το χέρι.
8.  Εάν αντιμετωπίζουν  δευτεροπαθή υπογονιμότητα: Προσφερθείτε να απασχολήσετε τα μεγαλύτερα παιδιά/παιδί τους όταν επισκέπτονται την κλινική εξωσωματικής.
9.  Στηρίξτε τους στην προσπάθειά τους να χάσουν βάρος ή να κόψουν το κάπνισμα: Πολλές φορές  το να χάσει το ζευγάρι βάρος ( εάν δεν έχουν φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος) ή το να κόψει το κάπνισμα, ακόμα και να το μειώσει, κάνει τις θεραπείες πιο αποτελεσματικές. Πηγαίνετε μαζί τους για τρέξιμο, μην καπνίζετε συνεχώς μπροστά τους  ή μην τους καλείτε σε γεύματα με λιπαρά φαγητά.
10. Δώστε επιπλέον προσοχή στους άνδρες με υπογονιμότητα: Η υπογονιμότητα δεν είναι μόνο γυναικείο θέμα. Σε ένα υπογόνιμο ζευγάρι, υπάρχουν περίπου 35-40%  πιθανότητες αυτό να οφείλεται στον άνδρα.  Οι άνδρες είναι πιο πιθανόν να θρηνούν σιωπηλά. Μην τους πιέζετε, αφήστε τους όμως να γνωρίζουν πως είστε διαθέσιμοι.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) αναγνωρίζει την υπογονιμότητα ως ασθένεια του αναπαραγωγικού συστήματος και  τους ανθρώπους που την αντιμετωπίζουν θα πρέπει να τους  φερόμαστε με λεπτότητα, φροντίδα και ευαισθησία.